Żółte plamy na skórze: przyczyny, diagnostyka i leczenie

Żółte plamy na skórze mogą mieć wiele różnych przyczyn. Niektóre żółte zmiany skórne są nieszkodliwe i pojawiają się stopniowo z upływem czasu, podczas gdy inne mogą sygnalizować schorzenie wymagające natychmiastowej oceny.

Jeśli zauważysz nowe żółte plamy na skórze, zwłaszcza jeśli zmiany te rozprzestrzeniają się, stają się bolesne lub występują wraz z innymi objawami, takimi jak zmęczenie, ból brzucha lub zażółcenie oczu, musisz zgłosić się do lekarza.

Co powoduje powstawanie żółtych plam na skórze?

Żółte plamy na skórze mogą wynikać z odkładania się tłuszczu, zmian w pigmentacji skóry, krwawień podskórnych, infekcji, zaburzeń dziedzicznych lub chorób ogólnoustrojowych.

1. Xanthelasma

Xanthelasma jest jedną z najczęstszych przyczyn powstawania żółtych plam wokół oczu.

Xanthelasma objawia się w postaci miękkich, płaskich, żółtych plam na górnych lub dolnych powiekach. Plamy te składają się z bogatych w cholesterol złogów w skórze.

Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia ksantelazmy to:

• Wysoki poziom cholesterolu
• Wysoki poziom trójglicerydów
• Cukrzyca
• Otyłość
• Palenie tytoniu
• Postępujący wiek
• Zaburzenia lipidowe w rodzinie.

Jednak u niektórych osób xanthelasma pojawia się pomimo prawidłowego poziomu cholesterolu.

2. Xantomy

Xantomy to skupiska cholesterolu lub innych tłuszczów w skórze.

Wyróżnia się kilka rodzajów xantomów:

• Xantomy wypryskowe
• Xantomy ścięgniste
• Xantomy guzowate
• Xantomy płaskie
• Xantomy dłoniowe.

Xantomy często wskazują na zaburzenia metabolizmu lipidów i mogą występować u osób cierpiących na jedną z następujących chorób:

• Hipercholesterolemia rodzinna
• Cukrzyca
• Niedoczynność tarczycy
• Choroba wątroby
• Choroba nerek
• Niektóre rzadkie zaburzenia dziedziczne.

W niektórych przypadkach ksantomy pojawiają się nagle, gdy poziom trójglicerydów we krwi osiąga skrajnie wysokie wartości.

3. Żółtaczka

Żółtaczka powoduje rozległe zażółcenie skóry, a nie pojedyncze żółte plamy.

Żółte zabarwienie wynika z nadmiaru bilirubiny we krwi. Bilirubina to żółty barwnik powstający podczas normalnego rozkładu czerwonych krwinek.

Do typowych przyczyn żółtaczki należą:

• Wirusowe zapalenie wątroby
• Kamienie żółciowe
• Niedrożność dróg żółciowych
• Marskość wątroby
• Rak wątroby
• Choroby trzustki
• Niedokrwistość hemolityczna
• Niektóre leki.

Żółtaczka zazwyczaj objawia się zmianami na skórze, białkach oczu i błonach śluzowych.

Żółtaczka wymaga konsultacji lekarskiej, ponieważ jej przyczyna może być poważna.

4. Karotenemia

Karotenemia rozwija się, gdy w organizmie gromadzą się nadmierne ilości beta-karotenu.

Produkty spożywcze zawierające duże ilości beta-karotenu to:

• Marchew
• Słodkie ziemniaki
• Dynia
• Kabaczek
• Mango.

Karotenemia często powoduje żółto-pomarańczowe zabarwienie dłoni, stóp i twarzy.

W przeciwieństwie do żółtaczki karotenemia nie powoduje zażółcenia białek oczu.

Stan ten jest na ogół nieszkodliwy.

5. Hiperplazja gruczołów łojowych

Hiperplazja gruczołów łojowych polega na powiększeniu gruczołów łojowych.

Zmiany skórne mają postać małych żółtych lub cielistych guzków, miękkich grudek lub wgłębień w środku wielu zmian.

Guzki najczęściej pojawiają się na czole, nosie i policzkach.

Hiperplazja gruczołów łojowych staje się coraz częstsza wraz z wiekiem.

6. Milia

Milia to drobne cysty zawierające keratynę.

Wiele ziarenek ma biały kolor, ale niektóre zmiany mają barwę kremową lub bladożółtą.

Ziarnka często pojawiają się na twarzy, powiekach i policzkach.

Zmiany te są nieszkodliwe i często nie wymagają leczenia.

7. Syringomy

Syringomy to łagodne guzy gruczołów potowych.

Niektóre syringomy mają żółtawy odcień, zwłaszcza u osób o jaśniejszej karnacji.

Zmiany te często skupiają się wokół powiek.

8. Gojące się siniaki

Siniaki zmieniają kolor w trakcie gojenia.

Typowy siniak może przechodzić przez kilka etapów kolorystycznych:

• Czerwony
• Niebieski lub fioletowy
• Zielony
• Żółty
• Brązowy.

Żółte zabarwienie zazwyczaj wskazuje, że w miarę postępującego gojenia dochodzi do rozkładu barwników krwi.

9. Pseudoksantom elastyczne

Pseudoksantom elastyczne to rzadka choroba dziedziczna atakująca włókna elastyczne.

Choroba ta może powodować powstawanie niewielkich żółtych guzków, żółtych blaszek lub luźnej, pomarszczonej skóry. Najczęściej występują one na szyi, pod pachami, w pachwinach i na łokciach.

Zaburzenie to może również wpływać na oczy i układ sercowo-naczyniowy.

10. Nekrobioza lipoidowa

Nekrobioza lipoidowa występuje najczęściej u osób z cukrzycą.

Wczesne zmiany mogą przybierać postać żółto-brązowych plam z czerwonawymi brzegami.

Plamy te zwykle pojawiają się na goleniach.

11. Zakażenia skóry

Niektóre zakażenia bakteryjne lub grzybicze powodują czasami powstawanie żółtych strupów lub żółtawych zmian skórnych.

Przykłady obejmują liszajec oraz niektóre zakażone rany.

Żółty kolor często wynika raczej z wyschniętej ropy lub tworzenia się strupów niż z prawdziwej żółtej pigmentacji.

12. Zmiany skórne związane z lekami

Niektóre leki mogą przyczyniać się do powstawania żółtych zmian skórnych poprzez kilka mechanizmów, w tym:

• Uszkodzenie wątroby powodujące żółtaczkę
• Odkładanie się barwnika
• Zmiany w metabolizmie tłuszczów.

W przypadku podejrzenia zmian skórnych związanych z lekami lekarz przeanalizuje historię przyjmowanych leków.

13. Rzadkie dziedziczne zaburzenia metaboliczne

Kilka rzadkich zaburzeń może powodować żółte zmiany skórne, na przykład:

• Xantomatyza mózgowo-ścięgnista
• Sitosterolemia
• Rodzinna dysbetalipoproteinemia.

Wiele zaburzeń dziedzicznych wiąże się z nieprawidłowym metabolizmem cholesterolu lub innych lipidów.

Diagnozowanie żółtych plam na skórze

Diagnoza rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego i badania fizykalnego.

Lekarz może zapytać:

• Kiedy po raz pierwszy pojawiły się plamy?
• Czy plamki zmieniły się pod względem wielkości lub liczby?
• Czy plamki są bolesne lub swędzą?
• Czy ma Pan/Pani gorączkę lub odnotowuje utratę wagi?
• Czy odczuwa Pan/Pani ból brzucha?
• Czy ma Pan/Pani zażółcenie oczu?
• Jakie leki Pan/Pani przyjmuje?
• Czy cierpi Pan/Pani na cukrzycę lub ma Pan/Pani wysoki poziom cholesterolu?
• Czy u kogoś z Pana/Pani rodziny występują podobne zmiany skórne?

Badanie skóry

Lekarz zbada kolor, rozmiar, kształt i konsystencję żółtych plam, liczbę zmian skórnych, obecność stanu zapalnego oraz objawy choroby wątroby.

Badania krwi

Badania laboratoryjne zależą od podejrzewanej przyczyny.

Możliwe badania krwi obejmują:

• Badanie lipidów
• Badanie stężenia glukozy we krwi lub HbA1c
• Badania czynności wątroby
• Badanie stężenia bilirubiny
• Pełna morfologia krwi
• Badania czynności tarczycy
• Badania czynności nerek
• W razie potrzeby badania w kierunku wirusowego zapalenia wątroby.

Biopsja skóry

Biopsja skóry może być zalecana, gdy diagnoza pozostaje niepewna.

Patolog bada tkankę pod mikroskopem w celu zidentyfikowania procesu leżącego u podstaw choroby.

Badania obrazowe

Niektóre osoby wymagają badań obrazowych, takich jak:

• Badanie ultrasonograficzne wątroby lub pęcherzyka żółciowego
• Tomografia komputerowa (TK)
• Rezonans magnetyczny (MRI).

Badania obrazowe pomagają zidentyfikować chorobę wątroby, niedrożność dróg żółciowych lub inne schorzenia wewnętrzne.

Badania genetyczne

Badania genetyczne mogą być wskazane w przypadku podejrzenia dziedzicznej zaburzenia metabolizmu lipidów lub innej rzadkiej choroby genetycznej.

Możliwości leczenia

Leczenie zależy wyłącznie od przyczyny leżącej u podstaw choroby.

1. Leczenie ksantelazmy

Opcje leczenia obejmują:

• Chirurgiczne usunięcie
• Terapia laserowa
• Kauteryzacja chemiczna
• Zabieg z wykorzystaniem częstotliwości radiowej
• Krioterapia w wybranych przypadkach.

Nawet po skutecznym leczeniu nawroty są stosunkowo częste.

Jeśli do powstania ksantelazmy przyczynia się wysoki poziom cholesterolu, leczenie koncentruje się również na poprawie poziomu lipidów poprzez zmianę stylu życia oraz, w razie potrzeby, stosowanie leków obniżających poziom cholesterolu.

2. Leczenie ksantomów

Postępowanie zazwyczaj obejmuje leczenie podstawowego zaburzenia lipidowego.

Ksantomy leczy się zazwyczaj za pomocą:

• Leki obniżające poziom cholesterolu
• Leki obniżające poziom trójglicerydów
• Lepsza kontrola cukrzycy
• Kontrola masy ciała
• Zmiana diety
• Regularna aktywność fizyczna.

Niektóre ksantomy zmniejszają się po poprawie poziomu lipidów we krwi.

3. Leczenie żółtaczki

Leczenie żółtaczki koncentruje się na chorobie podstawowej, na przykład:

• Leczenie przeciwwirusowe wybranych zakażeń wirusowych
• Usunięcie kamieni żółciowych
• Leczenie niedrożności dróg żółciowych
• Postępowanie w przypadku chorób wątroby
• Leczenie niedokrwistości hemolitycznej.

Żółtaczki nie należy nigdy leczyć wyłącznie za pomocą domowych środków.

4. Leczenie karotenemii

Karotenemia zazwyczaj ustępuje po ograniczeniu spożycia pokarmów bogatych w karoten. Nie jest wymagane stosowanie leków.

5. Leczenie prosaków

Wiele prosaków znika bez leczenia.

6. Leczenie przerostu gruczołów łojowych

Możliwe metody leczenia obejmują:

• Elektrokoagulacja
• Terapia laserowa
• Krioterapia
• Terapia fotodynamiczna u wybranych pacjentów.

Leczenie przeprowadza się zazwyczaj ze względów kosmetycznych.

7. Leczenie infekcji

Bakteryjne infekcje skóry mogą wymagać stosowania antybiotyków miejscowych lub doustnych.

Grzybicze infekcje skóry leczy się lekami przeciwgrzybiczymi.

8. Zmiany stylu życia

W zależności od diagnozy lekarz może zalecić:

• Stosowanie diety korzystnej dla serca
• Utrzymywanie prawidłowej masy ciała
• Regularne uprawianie ćwiczeń fizycznych
• Rzucenie palenia tytoniu
• Kontrola cukrzycy
• Regularne przyjmowanie przepisanych leków
• Regularne wizyty kontrolne.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jeśli żółknięcie skóry występuje wraz z:

• Żółknięciem oczu
• Silnym bólem brzucha
• Gorączką
• Zaburzeniami świadomości
• Utrzymujące się wymioty
• Ciemny mocz
• Blade stolce
• Szybkie rozprzestrzenianie się zmian skórnych
• Ból w klatce piersiowej
• Duszności.

Należy również umówić się na rutynową wizytę lekarską, jeśli nowe żółte plamki utrzymują się przez 3–4 tygodnie, zwiększa się ich liczba lub powracają po leczeniu.