Jakie choroby przenoszą nietoperze na ludzi?

Nietoperze to ssaki, które odgrywają kluczową rolę ekologiczną, taką jak zapylanie roślin, rozsiewanie nasion i kontrolowanie populacji owadów poprzez zjadanie ogromnych ilości owadów. Jednak nietoperze są także naturalnymi rezerwuarami kilku patogenów, z których niektóre mogą powodować poważne choroby u ludzi. Dowiedzmy się, jakie choroby przenoszone są z nietoperzy na ludzi i w jaki sposób.

Choroby przenoszone przez nietoperze na człowieka

Nietoperze mogą przenosić różnorodne patogeny, w tym wirusy, bakterie, grzyby i pasożyty. Do najpoważniejszych chorób przenoszonych na człowieka przez nietoperze zalicza się:

1. Wścieklizna

Wścieklizna jest chorobą wywoływaną przez wirusa wścieklizny, który atakuje centralny układ nerwowy i prawie zawsze kończy się śmiercią po wystąpieniu objawów. Chociaż psy są najczęstszym źródłem wirusa wścieklizny na świecie, w wielu regionach nietoperze stanowią jego znaczący rezerwuar.

Wirus wścieklizny utrzymuje się u nietoperzy, ponieważ nietoperze są naturalnymi rezerwuarami tego wirusa. Wirus wścieklizny może skutecznie rozprzestrzeniać się w koloniach nietoperzy poprzez ukąszenia lub kontakt ze śliną podczas interakcji społecznych. Długie życie nietoperzy i gęste zwyczaje nocowania ułatwiają utrzymanie wirusa w populacjach nietoperzy.

Wścieklizna przenoszona jest na człowieka przez ślinę zarażonego nietoperza, zwykle poprzez ukąszenie. W niektórych przypadkach choroba może rozprzestrzeniać się poprzez zadrapania lub kontakt zakażonej śliny z błonami śluzowymi lub otwartymi ranami.

Do przeniesienia wirusa na ludzi często dochodzi, gdy ludzie zajmują się nietoperzami lub próbują je ratować. Na przykład w wielu przypadkach do zakażenia ludzi wścieklizną dochodzi na skutek niewykrytych ukąszeń nietoperzy podczas snu lub obchodzenia się z chorymi nietoperzami bez wyposażenia ochronnego.

2. Zakażenie wirusem Hendra

Wirus Hendra, po raz pierwszy zidentyfikowany w Australii, powoduje ciężkie choroby układu oddechowego i neurologicznego u ludzi i koni.

Wirus Hendra w naturalny sposób krąży u nietoperzy owocożernych, nie powodując u nich chorób. Zachowania migracyjne i nawyki żywieniowe nietoperzy, takie jak jedzenie owoców w pobliżu wybiegów dla koni, mogą spowodować wprowadzenie tego wirusa na inne gatunki.

Zakażenie człowieka następuje poprzez kontakt z zakażonymi końmi. Konie zarażają się wirusem Hendra z moczem, odchodami lub śliną nietoperzy zanieczyszczających ich środowisko lub paszę. Nie udokumentowano bezpośredniego przenoszenia wirusa z nietoperza na człowieka.

Ogniska choroby zwykle występują na obszarach, gdzie konie pasą się w pobliżu kolonii nietoperzy owocożernych. W kilku przypadkach kilka osób zaraziło się wirusem Hendra po leczeniu zakażonych koni.

3. Zakażenie wirusem Nipah

Wirus Nipah, występujący w Azji Południowo-Wschodniej, powoduje u ludzi ciężkie objawy ze strony układu oddechowego i neurologicznego.

Naturalnymi żywicielami wirusa Nipah są nietoperze owocożerne (gatunek Pteropus), które są nosicielami wirusa bez objawów. Wirus rozprzestrzenia się poprzez zachowania żywieniowe nietoperzy, takie jak lizanie lub gryzienie owoców.

Ludzie zarażają się wirusem Nipah poprzez spożywanie żywności skażonej wydzielinami nietoperzy, takiej jak surowy sok z palmy daktylowej, lub poprzez kontakt z zakażonymi świniami, które pełnią rolę żywicieli pośrednich.

Godna uwagi epidemia w Malezji miała miejsce, gdy świnie zaraziły się po spożyciu owoców skażonych przez nietoperze. Następnie wirus rozprzestrzenił się na ludzi, którzy mieli bliski kontakt z tymi świniami. Podczas innej epidemii w Bangladeszu niektórzy ludzie zarazili się wirusem Nipah po spożyciu surowego soku z palmy daktylowej zebranego z drzew uczęszczanych przez nietoperze.

4. SARS-CoV i SARS-CoV-2 (koronawirusy)

Zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej (SARS) i COVID-19 są wywoływane przez koronawirusy powiązane z nietoperzami. Choć naturalnym rezerwuarem wirusa są nietoperze, wirusy te prawdopodobnie przedostały się do ludzi za pośrednictwem żywicieli pośrednich, takich jak cywety (SARS-CoV) lub prawdopodobnie łuskowce (SARS-CoV-2).

Koronawirusy łatwo się przystosowują i dobrze rozwijają się w populacjach nietoperzy dzięki unikalnemu układowi odpornościowemu nietoperzy, który pozwala wirusom przetrwać bez powodowania poważnych chorób. Zachowanie nietoperzy podczas nocowania i interakcje społeczne ułatwiają rozprzestrzenianie się wirusa.

Ludzie są narażeni na te koronawirusy poprzez żywicieli pośrednich lub bezpośredni kontakt z zakażonymi dzikimi zwierzętami. Bezpośredni kontakt często ma miejsce na targowiskach dzikiej przyrody lub gdy ludzie wkraczają na siedliska nietoperzy.

Epidemia SARS w latach 2002–2003 została powiązana z cywetami zakażonymi przez nietoperze, natomiast uważa się, że wirus Covid-19 pochodzi z targu w Wuhan w Chinach, gdzie sprzedawano dzikie zwierzęta. Chociaż dokładna droga zakażenia pozostaje niejasna, skutki uboczne prawdopodobnie wiązały się z kontaktem człowieka z żywicielem pośrednim.

5. Choroba wirusowa Marburg

Wirus Marburg, podobnie jak Ebola, powoduje ciężką gorączkę krwotoczną z wysoką śmiertelnością.

Wirus Marburg naturalnie występuje u niektórych gatunków nietoperzy owocożernych, takich jak Rousettus aegyptiacus. Nietoperze te pełnią rolę rezerwuarów, nie wykazując objawów, a ich szeroki zasięg i zwyczaje nocowania ułatwiają rozprzestrzenianie się wirusa.

Do zakażenia człowieka wirusem Marburg dochodzi poprzez bezpośredni kontakt z odchodami, moczem lub śliną nietoperzy, często podczas wydobycia, eksploracji jaskiń lub kontaktu z zakażonymi nietoperzami. Do wtórnego przeniesienia może dojść poprzez kontakt z płynami ustrojowymi zakażonych osób.

W jednym godnym uwagi przypadku górnicy w Ugandzie zarazili się wirusem Marburg po narażeniu na guano nietoperzy w kopalni złota. Późniejsze przeniesienie wirusa z człowieka na człowieka spowodowało epidemie w szpitalach.

6. Histoplazmoza

Histoplazmoza to infekcja grzybicza wywołana przez Histoplasma capsulatum, który rośnie w glebie wzbogaconej odchodami nietoperzy lub ptaków.

Odchody nietoperzy stanowią bogate w składniki odżywcze środowisko dla rozwoju grzybów. Zarodniki grzybów unoszą się w powietrzu, gdy zostaną zakłócone.

Ludzie wdychają zarodniki grzybów ze skażonej gleby lub odchodów, szczególnie podczas czynności takich jak sprzątanie obszarów rojących się od nietoperzy lub eksploracja jaskiń.

Pracownicy budowlani, grotołazi i rolnicy są zagrożeni podczas pracy na obszarach zamieszkałych przez nietoperze. Wybuch epidemii w Stanach Zjednoczonych został powiązany z pracownikami sprzątającymi stary, pełen nietoperzy budynek bez odpowiedniego sprzętu ochronnego.

Wymienione powyżej patogeny pochodzą przede wszystkim z naturalnego środowiska nietoperzy i ich adaptacji ewolucyjnych. Unikalny układ odpornościowy nietoperzy pozwala im współistnieć z różnymi wirusami, bakteriami i grzybami bez ryzyka zachorowania. Przez miliony lat patogeny te ewoluowały wraz z nietoperzami, dobrze dopasowując się do fizjologii nietoperzy. Działalność człowieka, taka jak niszczenie siedlisk, handel dziką fauną i florą oraz zwiększony kontakt z nietoperzami, ułatwia rozprzestrzenianie się tych patogenów na inne gatunki i ludzi.