Schorzenia powodujące duszności z kołataniem serca

Duszność to subiektywne odczucie, że oddychanie wymaga większego wysiłku niż zwykle lub że nie można nabrać wystarczającej ilości powietrza. Kołatanie serca to uczucie, że serce bije zbyt szybko, mocno, nieregularnie lub przeskakuje. Gdy te dwa objawy występują razem, zazwyczaj wskazują na problem dotyczący serca, płuc lub połączenia między tymi dwoma układami.

Choroby i schorzenia powodujące duszności z kołataniem serca

1. Zaburzenia rytmu serca

Zaburzenia rytmu serca to nieprawidłowy rytm pracy serca: serce bije zbyt szybko, zbyt wolno lub w nieregularny sposób. Zaburzenia rytmu serca są jedną z najczęstszych przyczyn kołatania serca i często wywołują duszności, ponieważ nieefektywne bicie serca pompuje mniej krwi na minutę, zmniejszając dopływ tlenu do organizmu i płuc.

Najbardziej rozpowszechnionym zaburzeniem rytmu serca jest migotanie przedsionków, które występuje u około 60 milionów osób na całym świecie. Podczas migotania przedsionków górne komory serca (przedsionki) wysyłają chaotyczne sygnały elektryczne zamiast kurczyć się w skoordynowanym rytmie. Skutkiem tego jest nieregularne, często szybkie bicie serca – zazwyczaj od 100 do 175 uderzeń na minutę – które wiele osób opisuje jako uczucie drżenia lub trzepotania w klatce piersiowej.

Inne powszechne zaburzenia rytmu serca, które powodują zarówno duszności, jak i kołatanie serca, to:

• Częstoskurcz nadkomorowy – nagłe przyspieszenie akcji serca, zwykle od 150 do 220 uderzeń na minutę, powstające powyżej komór. Schorzenie to występuje u około 2,25 na 1000 osób w populacji ogólnej.
• Częstoskurcz komorowy – szybki rytm pochodzący z komór serca, który jest bardziej niebezpieczny, ponieważ może znacznie zmniejszyć pojemność minutową serca.
• Przedwczesne skurcze komorowe – przedwczesne dodatkowe uderzenia komór, które większość osób odczuwa jako „przeskoczone” uderzenie, po którym następuje silne uderzenie.

Arytmie mają wiele przyczyn: choroba wieńcowa, problemy z zastawkami serca, wysokie ciśnienie krwi, zaburzenia tarczycy, zaburzenia równowagi elektrolitowej (szczególnie niski poziom potasu lub magnezu), nadmierne spożycie kofeiny lub alkoholu, niektóre leki oraz zmiany strukturalne w tkance serca po zawale.

2. Niewydolność serca

Niewydolność serca oznacza, że mięsień sercowy stał się zbyt słaby lub zbyt sztywny, aby skutecznie pompować krew. Kiedy serce nie jest w stanie odpowiednio przepompować krwi, płyn cofa się do płuc – jest to stan zwany zastoiną płucną, który utrudnia oddychanie. Jednocześnie osłabione serce często wywołuje arytmie kompensacyjne, powodujące kołatanie serca.

Ryzyko wystąpienia niewydolności serca w ciągu całego życia wynosi około 20% dla osób dorosłych powyżej 40. roku życia.

Niewydolność serca rozwija się w wyniku schorzeń, które z czasem uszkadzają lub przeciążają mięsień sercowy. Do głównych przyczyn należą:

• Choroba wieńcowa – odpowiedzialna za około 50–75% przypadków niewydolności serca w krajach rozwiniętych. Zatory w tętnicach wieńcowych powodują niedotlenienie mięśnia sercowego, co prowadzi do zawału serca lub przewlekłego niedokrwienia osłabiającego mięsień sercowy.
• Wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie). Wysokie ciśnienie krwi zmusza serce do pompowania krwi z większym oporem przez lata, powodując pogrubienie i osłabienie mięśnia sercowego. Nadciśnienie tętnicze przyczynia się do około 75% przypadków niewydolności serca, często w połączeniu z innymi czynnikami.
• Kardiomiopatia rozstrzeniowa – mięsień sercowy rozciąga się i staje się cieńszy, co zmniejsza jego siłę pompowania. Infekcje wirusowe, nadużywanie alkoholu, niektóre leki stosowane w chemioterapii oraz mutacje genetyczne powodują kardiomiopatię rozstrzeniową.
• Choroba zastawek serca – uszkodzone lub źle funkcjonujące zastawki zmuszają serce do cięższej pracy, co ostatecznie prowadzi do niewydolności serca.

3. Zatorowość płucna

Zatorowość płucna występuje, gdy skrzep krwi — najczęściej powstający w żyłach głębokich nóg — przemieszcza się do płuc i blokuje tętnicę płucną. Zablokowanie uniemożliwia dopływ krwi do części płuca, zmniejszając natlenienie i zmuszając prawą stronę serca do cięższej pracy. Połączenie niskiego poziomu tlenu i obciążenia serca powoduje zarówno nagłą, silną duszność, jak i szybkie lub nieregularne bicie serca.

Zatorowość płucna to stan zagrożenia życia. Jest to trzecia najczęstsza przyczyna zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych, po zawale serca i udarze mózgu.

Czynniki ryzyka powodujące tworzenie się skrzepów krwi obejmują:

• Długotrwała bezruch – długie loty, leżenie w łóżku po operacji lub hospitalizacja spowalniają przepływ krwi w żyłach nóg.
• Niedawna operacja – szczególnie zabiegi ortopedyczne, takie jak wymiana stawu biodrowego lub kolanowego, które wiążą się ze szczególnie wysokim ryzykiem.
• Nowotwory – guzy złośliwe uwalniają substancje sprzyjające krzepnięciu krwi.
• Ciąża i okres poporodowy – ciąża zwiększa poziom czynników krzepnięcia i zmniejsza powrót żylny z nóg.
• Doustne środki antykoncepcyjne i hormonalna terapia zastępcza – estrogen zwiększa ryzyko tworzenia się skrzepów krwi.
• Dziedziczne zaburzenia krzepnięcia – schorzenia takie jak mutacja czynnika V Leiden lub zespół antyfosfolipidowy występują u około 5–8% populacji i znacznie zwiększają ryzyko zakrzepów.

4. Niedokrwistość

Niedokrwistość to niedobór zdrowych czerwonych krwinek lub hemoglobiny – białka transportującego tlen w krwiobiegu. Gdy krew przenosi mniej tlenu na jednostkę objętości, serce kompensuje to, bijąc szybciej i mocniej, aby dostarczyć taką samą ilość tlenu do tkanek. To przyspieszenie akcji serca powoduje kołatanie serca, a podstawowy niedobór tlenu powoduje duszności, szczególnie podczas wysiłku.

Niedokrwistość jest bardzo powszechna. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że na niedokrwistość cierpi 1,62 miliarda ludzi na całym świecie — około 24,8% światowej populacji. Główną przyczyną jest niedobór żelaza, który odpowiada za około 50% wszystkich przypadków niedokrwistości na świecie. Inne główne przyczyny to:

• Niedobór witaminy B12 i kwasu foliowego – bez tych składników odżywczych szpik kostny nie jest w stanie prawidłowo wytwarzać czerwonych krwinek. Niedobór witaminy B12 występuje u około 6% dorosłych poniżej 60. roku życia i u prawie 20% dorosłych powyżej 60. roku życia.
• Przewlekła choroba nerek – nerki wytwarzają hormon zwany erytropoetyną, który stymuluje produkcję czerwonych krwinek. Niewydolne nerki wytwarzają mniej erytropoetyny, co prowadzi do niedokrwistości. Około 37% osób z przewlekłą chorobą nerek cierpi na niedokrwistość.
• Choroby przewlekłe – stany zapalne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów, nieswoiste zapalenie jelit i nowotwory, hamują produkcję czerwonych krwinek.
• Niedokrwistości hemolityczne – schorzenia takie jak anemia sierpowata lub autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna niszczą czerwone krwinki szybciej niż szpik kostny jest w stanie je zastąpić.

Wśród przyczyn duszności z kołataniem serca anemii jest częstą przyczyną – szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym (gdzie częstość występowania sięga około 29% na całym świecie), pacjentów w podeszłym wieku oraz osób z chorobami przewlekłymi.

5. Nadczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy występuje, gdy tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów tarczycy, przyspieszając niemal każdy proces metaboliczny w organizmie. Nadmiar hormonów tarczycy zwiększa częstość akcji serca, podnosi pojemność minutową serca i zwiększa ogólne zapotrzebowanie organizmu na tlen. Skutkiem tego jest uporczywa tachykardia spoczynkowa (często powyżej 100 uderzeń na minutę), kołatanie serca i duszności, szczególnie podczas aktywności fizycznej.

Nadczynność tarczycy występuje u około 1,3% populacji naszego kraju. Wśród osób, u których zdiagnozowano nadczynność tarczycy, nawet 70% zgłasza kołatanie serca jako objaw.

Główne przyczyny nadczynności tarczycy obejmują:

• Choroba Gravesa-Basedowa – choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy wytwarza przeciwciała, które nieustannie stymulują tarczycę. Choroba Gravesa-Basedowa stanowi około 70–80% wszystkich przypadków nadczynności tarczycy i znacznie częściej występuje u kobiet, u których rozwija się 7–10 razy częściej niż u mężczyzn.
• Toksyczny wole wieloguzkowe – liczne guzki tarczycy, które niezależnie wytwarzają hormony, omijając normalne sygnały regulacyjne z przysadki mózgowej. Ta przyczyna staje się coraz powszechniejsza wraz z wiekiem.
• Zapalenie tarczycy – stan zapalny tarczycy (spowodowany infekcją wirusową, zmianami poporodowymi lub niektórymi lekami) powoduje tymczasowe uwolnienie zgromadzonych hormonów tarczycy do krwiobiegu.
• Nadmiar jodu – spożywanie bardzo dużych ilości jodu (z suplementów diety, niektórych środków kontrastowych stosowanych w diagnostyce obrazowej lub leku amiodaron) może wywołać nadczynność tarczycy, szczególnie u osób z istniejącymi wcześniej guzkami tarczycy.

6. Zaburzenia lękowe z napadami paniki

Zaburzenia lękowe z napadami paniki oznaczają nawracające, nieoczekiwane epizody intensywnego strachu, którym towarzyszą objawy fizyczne bardzo przypominające poważne schorzenia. Podczas ataku paniki organizm uruchamia reakcję „walcz lub uciekaj”, zalewając krwiobieg adrenaliną. Adrenalina przyspiesza tętno, powoduje hiperwentylację (szybki oddech, który nie odpowiada rzeczywistym potrzebom organizmu w zakresie tlenu) oraz wywołuje uczucie ucisku w klatce piersiowej – powodując jednocześnie kołatanie serca i duszności.

Zaburzenia lękowe z napadami paniki występują u około 2,5% populacji naszego kraju.

Przyczyny zaburzeń lękowych z napadami paniki to:

• Predyspozycje genetyczne – posiadanie krewnego pierwszego stopnia z zaburzeniami lękowymi z napadami paniki zwiększa ryzyko wystąpienia tych zaburzeń u danej osoby około trzy do pięciu razy.
• Czynniki neurobiologiczne – zaburzenia regulacji ciała migdałowatego (ośrodka mózgowego odpowiedzialnego za przetwarzanie strachu) oraz zaburzenia równowagi neuroprzekaźników, takich jak serotonina, noradrenalina i kwas gamma-aminomasłowy, przyczyniają się do podatności na ataki paniki.
• Czynniki stresogenne i traumy życiowe – poważne wydarzenia życiowe, utrata bliskiej osoby oraz traumy z dzieciństwa znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń lękowych z napadami paniki.
• Czynniki medyczne – kofeina, leki pobudzające, hipoglikemia oraz zaburzenia tarczycy mogą wywoływać lub nasilać napady paniki.

7. Choroba zastawkowa serca

Zastawki serca kontrolują kierunek przepływu krwi przez cztery komory serca. Kiedy zastawka zwęża się (zwężenie) lub przecieka (niedomykalność), serce musi pracować ciężej, aby utrzymać pojemność minutową. To dodatkowe obciążenie rozciąga i powiększa komory serca, sprzyja arytmii i podnosi ciśnienie w krążeniu płucnym – co prowadzi zarówno do kołatania serca, jak i duszności.

Najczęstsze schorzenia zastawek powodujące te dwa objawy to:

• Wypadanie płatka zastawki mitralnej – płatki zastawki mitralnej wybrzuszają się do lewego przedsionka podczas każdego uderzenia serca. Wypadanie płatka zastawki mitralnej jest najczęstszą chorobą zastawek serca, występującą u około 2–3% ogółu populacji. Większość przypadków ma łagodny przebieg, ale niewielka część powoduje znaczną niedomykalność i arytmie.
• Niedomykalność zastawki mitralnej – krew cofa się przez zastawkę mitralną, zmniejszając przepływ do przodu. Znaczna niedomykalność zastawki mitralnej występuje u około 1,7% ogółu populacji.
• Zwężenie zastawki aortalnej – zastawka aortalna zwęża się, utrudniając wypływ krwi z serca. Schorzenie to staje się coraz częstsze wraz z wiekiem, występując u 2–5% osób dorosłych powyżej 65 roku życia.

Choroby zastawek rozwijają się w wyniku gorączki reumatycznej (szczególnie w krajach rozwijających się, gdzie infekcje paciorkowcami grupy A pozostają nieleczone), związanych z wiekiem złogów wapnia na płatkach zastawki, wrodzonych nieprawidłowości obecnych od urodzenia, infekcyjnego zapalenia wsierdzia (bakteryjnej infekcji zastawki) lub zaburzeń tkanki łącznej, takich jak zespół Marfana.

Choroba zastawkowa serca jest dość częstą przyczyną duszności z kołataniem serca, zwłaszcza u osób starszych oraz w populacjach o wysokim wskaźniku występowania gorączki reumatycznej. Szacuje się, że na całym świecie na reumatyczną chorobę serca cierpi około 55 milionów osób.