10 skutków ubocznych stosowania aripiprazolu (Abilify) i zapobieganie im

Aripiprazol jest lekiem przeciwpsychotycznym przepisywanym przez wielu lekarzy w leczeniu schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej oraz jako lek uzupełniający w leczeniu poważnych zaburzeń depresyjnych. Lekarze stosują również aripiprazol w celu zmniejszenia drażliwości i trudnych zachowań (takich jak częste napady złości, agresja lub szybkie zmiany nastroju) u niektórych osób z zaburzeniami rozwojowymi, zwłaszcza dzieci i nastolatków z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Lek aripiprazol jest dostępny w postaci tabletek doustnych, roztworu doustnego i długo działających preparatów do wstrzykiwań. Lek aripiprazol jest również sprzedawany pod nazwami handlowymi Abilify, Abilify Maintena lub Aristada.

Mechanizm działania leku Abilify (aripiprazol)

Aripiprazol działa inaczej niż starsze leki przeciwpsychotyczne. Aripiprazol działa jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i receptorów serotoninowych 5-HT1A, a także jako antagonista receptorów serotoninowych 5-HT2A. Dzięki temu aripiprazol może zarówno zmniejszać nadmierną aktywność dopaminy w przypadku jej zbyt wysokiego poziomu, jak i łagodnie stymulować aktywność dopaminy w przypadku jej zbyt niskiego poziomu, stabilizując w ten sposób sygnalizację w obwodach mózgowych kontrolujących myślenie, nastrój i motywację. Ta częściowa aktywność agonistyczna jest powodem, dla którego aripiprazol zwykle powoduje mniej poważne skutki uboczne związane z ruchem niż niektóre starsze leki blokujące dopaminę, jednocześnie poprawiając objawy psychotyczne.

Skutki uboczne leku aripiprazol (Abilify)

Skutki uboczne aripiprazolu to:

• Niepokój
• Inne objawy pozapiramidowe, takie jak drżenie i dystonia
• Przyrost masy ciała i zmiany metaboliczne (zmiany poziomu cukru we krwi i lipidów)
• Sedacja i senność lub, przeciwnie, bezsenność i niepokój
• Objawy żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, zaparcia
• Hipotonia ortostatyczna i zawroty głowy
• Objawy sercowe, takie jak tachykardia (rzadko)
• Działanie na układ hormonalny, w tym zmiany stężenia prolaktyny (zazwyczaj niższe lub neutralne)
• Rzadkie, ale poważne stany: złośliwy zespół neuroleptyczny, późna dyskineza, ciężkie reakcje alergiczne oraz nowe lub nasilające się stany hiperglikemii, w tym cukrzycowa kwasica ketonowa
• Zwiększone ryzyko zgonu w przypadku stosowania leku w leczeniu zaburzeń zachowania u osób starszych z demencją (ostrzeżenie w ramce)

Poniżej wyjaśnimy działania niepożądane i podamy wskazówki, jak ich uniknąć lub zminimalizować.

1. Niepokój (akatyzja)

Akatyzja to wewnętrzne uczucie niepokoju i potrzeba ruchu. Ponieważ aripiprazol moduluje sygnalizację dopaminową, a nie po prostu ją blokuje, u niektórych osób występuje zaburzenie równowagi w obwodach motorycznych i motywacyjnych w mózgu, co objawia się akatyzją. Wyższe dawki i szybkie zwiększanie dawki zwiększają ryzyko.

Akatyzja występuje u około 10% osób leczonych aripiprazolem. W przypadku długo działającej postaci iniekcyjnej około 21% osób doświadcza tego działania niepożądanego.

Jak zmniejszyć ten efekt uboczny:

• Zacznij od najniższej skutecznej dawki i powoli ją zwiększaj.
• Natychmiast poinformuj lekarza, jeśli poczujesz wewnętrzny niepokój; wczesne rozpoznanie pozwala na dostosowanie dawki, zanim objawy staną się poważne.
• W przypadku wystąpienia akatyzji lekarz może zmniejszyć dawkę, zmienić lek na inny o mniejszym ryzyku wystąpienia akatyzji (na przykład w wielu przypadkach na kwetiapinę) lub dodać lek kontrolujący akatyzję, taki jak beta-bloker (na przykład propranolol) lub benzodiazepina, na krótki okres. Leki wspomagające należy stosować wyłącznie pod nadzorem lekarza.
• Należy unikać nagłego zwiększania dawki i łączenia wysokich dawek aripiprazolu z innymi lekami zwiększającymi pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego.

2. Objawy pozapiramidowe: drżenie, dystonia, parkinsonizm

Zaburzenia ruchowe występują, gdy leki zmieniają przekazywanie sygnałów dopaminowych w ścieżkach kontroli motorycznej. Chociaż aripiprazol generalnie powoduje mniej problemów z ruchem niż leki o silnym działaniu antagonistycznym, niektóre osoby nadal doświadczają drżenia, sztywności mięśni, spowolnienia ruchowego lub ostrych reakcji dystonicznych.

Objawy pozapiramidowe występują u około 19% osób przyjmujących aripiprazol w dużych dawkach. U dzieci i młodzieży częstość występowania zaburzeń pozapiramidowych może być wyższa.

Jak zmniejszyć to działanie niepożądane:

• Stosować najniższą skuteczną dawkę.
• Monitorować wczesne objawy, takie jak sztywność mięśni, drżenie lub nietypowa postawa ciała.
• W przypadku wystąpienia problemów z poruszaniem się lekarz może zmniejszyć dawkę, zmienić lek na taki, który wiąże się z mniejszym ryzykiem zaburzeń ruchowych, lub na krótko dodać lek antycholinergiczny w celu złagodzenia objawów. Długotrwałe stosowanie leków antycholinergicznych wiąże się z pewnym ryzykiem i powinno być ograniczone.

3. Przyrost masy ciała i zmiany metaboliczne (poziom cukru we krwi i lipidów)

Leki przeciwpsychotyczne wpływają na apetyt, metabolizm i wrażliwość na insulinę poprzez oddziaływanie na wiele receptorów neuroprzekaźników i szlaków obwodowych. Aripiprazol ma mniejsze powinowactwo do niektórych receptorów związanych z przyrostem masy ciała niż inne leki przeciwpsychotyczne, ale nadal może zwiększać apetyt i powodować przyrost masy ciała oraz niekorzystne zmiany w metabolizmie glukozy i lipidów u niektórych osób.

Krótkoterminowe badania wykazują niewielki przyrost masy ciała (na przykład średni przyrost masy ciała wynoszący około 0,6 kg w krótkoterminowych badaniach dotyczących leczenia schizofrenii). W badaniach długoterminowych odnotowano większy przyrost masy ciała: u niektórych osób średni przyrost masy ciała w ciągu roku wynosił od 2 do 3 kilogramów.

Metaanalizy wykazały, że aripiprazol powoduje mniejszy przyrost masy ciała niż olanzapina i klozapina, ale nadal większy niż niektóre inne leki w określonych grupach.

Jak radzić sobie z tym skutkiem ubocznym:

• Przed rozpoczęciem przyjmowania leku aripiprazol należy zmierzyć masę ciała, obwód talii, poziom glukozy na czczo i poziom lipidów na czczo.
• W pierwszych trzech miesiącach należy monitorować masę ciała co miesiąc, a następnie co trzy miesiące.
• Stosować najniższą skuteczną dawkę.
• Zachęcać do wczesnej zmiany diety, regularnej aktywności fizycznej i wsparcia behawioralnego.
• W przypadku wystąpienia przyrostu masy ciała lub nowych zaburzeń metabolicznych omówić z lekarzem możliwość zmiany leku przeciwpsychotycznego na lek o mniejszym ryzyku metabolicznym lub dodania leczenia chorób metabolicznych.

4. Sedacja i senność; bezsenność i niepokój

Aripiprazol wpływa na wiele układów neuroprzekaźnikowych, w tym na szlaki serotoninowe, które wpływają na sen i pobudzenie. Niektóre osoby odczuwają senność lub sedację, podczas gdy inne doświadczają efektów pobudzających, takich jak niepokój lub bezsenność.

Senność lub sedacja występują często w badaniach klinicznych; w niektórych badaniach senność zgłaszano u około 23% osób przyjmujących duże dawki aripiprazolu. Bezsenność i niepokój są również często zgłaszanymi działaniami niepożądanymi u dorosłych i dzieci.

Jak radzić sobie z tym działaniem niepożądanym:

• Jeśli czujesz się oszołomiony, unikaj niebezpiecznych czynności, takich jak prowadzenie pojazdów, dopóki nie dowiesz się, jak lek na Ciebie działa.
• Jeśli czujesz się pobudzony lub niespokojny, skonsultuj dawkę i porę przyjmowania leku z lekarzem; niektórym osobom pomaga przyjmowanie leku rano zamiast wieczorem.
• Przed zmianą leku należy rozważyć środki behawioralne stosowane w leczeniu bezsenności, takie jak higiena snu.

5. Objawy żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, zaparcia

Wpływ na receptor serotoninowy i modulację ośrodkowego układu nerwowego może spowolnić motorykę żołądka lub wywołać nudności u osób podatnych.

Nudności i wymioty występują u około 7% dorosłych przyjmujących lek aripiprazol. Zaparcia występują rzadziej.

Jak zmniejszyć to działanie niepożądane:

• Lek należy przyjmować podczas posiłku, jeśli nudności pojawiają się po zażyciu dawki i jeśli lekarz wyrazi na to zgodę.
• W przypadku zaparć należy zwiększyć spożycie błonnika i płynów, zwiększyć aktywność fizyczną oraz w razie potrzeby stosować dostępne bez recepty łagodne środki przeczyszczające zgodnie z zaleceniami lekarza.

6. Niedociśnienie ortostatyczne i zawroty głowy

Aripiprazol może obniżać ciśnienie krwi u niektórych osób, szczególnie podczas wstawania z pozycji siedzącej lub leżącej. Powodem tego jest wpływ aripiprazolu na napięcie naczyniowe i regulację autonomicznego układu nerwowego.

Jak zmniejszyć to działanie niepożądane:

• Powoli wstawaj z pozycji siedzącej lub leżącej.
• Upewnij się, że pijesz odpowiednią ilość wody i spożywasz odpowiednią ilość soli, jeśli jest to wskazane.
• Jeśli doświadczasz powtarzających się zawrotów głowy, skontaktuj się z lekarzem. Lekarz może dostosować dawkę lub rozważyć zastosowanie innego leku.

7. Działanie na serce i inne rzadkie, ale poważne działania niepożądane

Aripiprazol powoduje u niektórych osób działania niepożądane ze strony serca, takie jak tachykardia i kołatanie serca. Bardzo rzadkie, ale poważne reakcje obejmują złośliwy zespół neuroleptyczny, ciężkie reakcje alergiczne i zaburzenia ruchowe, które mogą stać się trwałe, takie jak późna dyskineza. Leki przeciwpsychotyczne mogą również wpływać na poziom cukru we krwi, czasami wywołując cukrzycę lub pogarszając jej przebieg, a w rzadkich przypadkach kwasicę ketonową.

Jak radzić sobie z tym ryzykiem:

• W przypadku wystąpienia wysokiej gorączki, sztywności mięśni, splątania lub przyspieszonego tętna należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
• Należy monitorować poziom cukru we krwi, jeśli istnieje ryzyko lub występują objawy wysokiego poziomu cukru we krwi, takie jak zwiększone pragnienie, częste oddawanie moczu lub niewyjaśnione zmiany masy ciała.
• Jeśli pojawią się nowe ruchy mimowolne, należy je niezwłocznie zgłosić, aby lekarz mógł rozważyć dostosowanie dawki lub zmianę leku w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia późnych dyskinez.

Kto powinien unikać stosowania leku aripiprazol?

Nie należy stosować aripiprazolu w leczeniu problemów behawioralnych u osób starszych z psychozą związaną z demencją, ponieważ stosowanie tego leku w tej grupie wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością. Organy regulacyjne wyraźnie ostrzegają przed takim stosowaniem. Jeśli jesteś osobą starszą z demencją lub opiekujesz się osobą starszą, omów z lekarzem środki niefarmakologiczne i dokładną ocenę ryzyka i korzyści.

Nie należy stosować aripiprazolu, jeśli występuje znana reakcja alergiczna na lek lub którykolwiek składnik produktu. Na etykietach produktów nadwrażliwość jest wymieniona jako przeciwwskazanie.

Alternatywne leki:

• Jeśli w przeszłości występowała u Ciebie ciężka akatyzja lub wcześniej źle reagowałeś na leki przeciwpsychotyczne o działaniu pobudzającym, rozważ leki przeciwpsychotyczne o mniejszym ryzyku wystąpienia akatyzji, takie jak kwetiapina; omów korzyści i zagrożenia, ponieważ kwetiapina ma większe działanie uspokajające i większe ryzyko zaburzeń metabolicznych. Dowody i metaanalizy wskazują na różne skutki uboczne różnych leków przeciwpsychotycznych; wybór zależy od tego, których skutków ubocznych najbardziej chcesz uniknąć.
• Jeśli cierpisz na ciężką otyłość, cukrzycę lub poważną chorobę metaboliczną, wraz z lekarzem powinieneś rozważyć zastosowanie leku przeciwpsychotycznego o ogólnie niższym obciążeniu metabolicznym dla Ciebie osobiście lub zdecydować się na intensywne monitorowanie metabolizmu i plan zmiany stylu życia, jeśli terapia lekami przeciwpsychotycznymi jest konieczna. Aripiprazol często powoduje mniej zaburzeń metabolicznych niż olanzapina i klozapina, ale u niektórych osób nadal wykazuje mierzalne skutki metaboliczne.
• Jeśli cierpisz na strukturalną chorobę serca i masz historię arytmii, omów z lekarzem monitorowanie pracy serca i alternatywne opcje, ponieważ leki przeciwpsychotyczne mogą wywierać wpływ na serce u osób podatnych.

Zmiany w przyjmowanych lekach należy zawsze wprowadzać pod nadzorem lekarza. Najlepszym wyborem jest równowaga między skutecznością leczenia objawów a tolerowanymi skutkami ubocznymi.