Anatomia tętnicy twarzowej

Jedna z ośmiu odgałęzień zewnętrznej tętnicy szyjnej, tętnica twarzowa – zwana również zewnętrzną tętnicą szczękową – jest głównym źródłem natlenionej krwi dla mięśni i skóry twarzy. Sparowana tętnica, przebiega skręconą, wygiętą drogą wzdłuż fałdu nosowo-wargowego („linie uśmiechu” biegnące od kącików nosa do kącików ust) w kierunku kącika oka przylegającego do nosa, gdzie to się kończy. Po drodze przechodzi przez ważne struktury i mięśnie w jamie ustnej i wokół kości szczęki.

W przypadku miażdżycy, stwardnienia i zwężenia wspólnej tętnicy szyjnej z powodu nagromadzenia się blaszki miażdżycowej, tętnica twarzowa może być zaangażowana w rozwój udaru.

Anatomia

Struktura i lokalizacja

Wychodząc z przedniej (przedniej) powierzchni zewnętrznej tętnicy szyjnej, wznoszącej się tętnicy, która wydziela liczne odgałęzienia, tętnica twarzowa biegnie w górę wzdłuż fałdu nosowo-wargowego. W ten sposób, zanim uzyska dostęp do gruczołów podżuchwowych, głównego źródła śliny znajdującego się po obu stronach podstawy jamy ustnej, następuje skręcony, zgięty wzór, który przechodzi przez mięśnie dwubrzuścowe i rylcowo-gnykowe, które regulują ruchomość języka i szczęki.

W dalszej części przebiegu tętnicy twarzowej zagina się nad żuchwą (kość szczęki), przecinając tylną część żwacza, mięśnia niezbędnego do żucia. Stamtąd porusza się w górę i przecina policzek, aby dotrzeć do połączenia dolnego kącika nosa, gdzie kontynuuje swój pionowy bieg. Tętnica kończy się w przyśrodkowej części oka, czyli części znajdującej się najbliżej nosa.

W swoim przebiegu z tej tętnicy powstają ważne gałęzie szyjne (powstające w szyi):

• Wstępująca tętnica podniebienna: Przechodzi w górę między styloglossus i stylopharyngeus – grupami mięśni, które łączą się odpowiednio z językiem i gardłem – przed rozszczepieniem się na dwie gałęzie. Jeden z nich dociera do trąbki słuchowej ucha i migdałka podniebiennego (masa tkanek miękkich w gardle), a drugi do mięśnia zwieracza gardła górnego gardła.

• Gałąź migdałka: biegnąca między mięśniem styloglossus a przyśrodkowym mięśniem skrzydłowym (znajdującym się w tylnej części jamy ustnej), gałąź migdałka przebija górny zwieracz gardła przed dotarciem do migdałka podniebiennego. W tym momencie łączy się z jedną z gałęzi wstępującej tętnicy podniebiennej.

• Tętnica podbródkowa: Przemieszczając się wzdłuż dolnej części podbródka, tętnica podbródkowa jest największą gałęzią tętnicy twarzowej. Odrywa się w miejscu, w którym bieg przechodzi przez śliniankę podżuchwową, przechodząc przez mięsień mylohyoidalny tuż za trzonem żuchwy. W końcu dzieli się dalej na gałąź powierzchowną (powierzchniową) i głęboką.

• Gałęzie gruczołowe: powstają również trzy do czterech odgałęzień, które poruszają się w kierunku gruczołu ślinianki podżuchwowej oraz otaczających ją struktur.

Na dalszym biegu tętnica twarzowa dzieli się na kilka gałęzi twarzy:

• Dolna tętnica wargowa: wyłania się blisko kącika ust, zanim przejdzie w górę i do przodu, przechodząc pod trójkątnym (mięśniem twarzy związanym ze zmarszczeniem brwi) orbicularis oris (mięsieńem otaczającym usta). Następnie łączy się ze swoim odpowiednikiem z drugiej strony głowy, a także z gałęzią mentalną.

• Tętnica wargowa górna: Większa niż tętnica wargowa dolna, biegnie do mięśni wargi górnej, przegrody, a także do skrzydła nosa.

• Boczna gałąź nosa: ta gałąź biegnie wzdłuż boku nosa, dostarczając ważne części nosa, a także obszar wokół oka.

• Tętnica kątowa: Końcowa gałąź tętnicy twarzowej, ta tętnica dostarcza struktury w policzku, zanim ostatecznie połączy się z tętnicą oczną (związaną z widzeniem). Biegnie w górę, docierając do przyśrodkowego kąta oka.

Wariacje anatomiczne

W niektórych przypadkach lekarze zaobserwowali zmiany w budowie i przebiegu tętnicy twarzowej. Najczęstsze z nich to:

• Tętnica szczękowa Pochodzenie: Naukowcy odkryli, że tętnica twarzowa pojawia się wyżej niż normalnie, na poziomie tętnicy szczękowej, a nie zewnętrznej tętnicy szyjnej. Jedno z badań odnotowało częstość występowania tego zjawiska w około 3,3% przypadków.

• Tułów językowo-twarzowy: Wśród bardziej powszechnych obserwowanych odmian jest tętnica twarzowa wychodząca z tętnicy językowej, tworząca tak zwany pień językowo-twarzowy.

• Brak rozwoju: choć rzadko obserwowane, lekarze zauważyli przypadki, w których ta tętnica w ogóle się nie rozwija. W takich przypadkach otaczające tętnice mają za zadanie zaopatrywać obszary zwykle zaopatrywane przez tętnicę twarzową.

• Niedorozwój tętnicy: Jedna lub obie tętnice twarzy mogą być niedorozwinięte po urodzeniu. W takich przypadkach szacunkowe rozpowszechnienie waha się od 0 do 9% —dopływ krwi jest pobierany przez inne tętnice twarzy.

Funkcjonować

Tętnica twarzowa odgrywa bardzo ważną rolę w dostarczaniu krwi do mięśni, tkanek i gruczołów twarzy i ust. Najogólniej mówiąc, funkcje tej arterii można uporządkować w oparciu o część jej przebiegu, z której wychodzą gałęzie. Oto szybki podział:

• Przebieg szyjki macicy: Gałęzie wychodzące z początkowego przebiegu tętnic twarzowych zapewniają zaopatrzenie struktur w gardle i jamie ustnej w natlenioną krew. Obejmuje to rurkę słuchową, migdałek podniebienny, mięsień zwieracza gardła górnego, podniebienie miękkie, mięsień podbródkowy, skórę okolicy podbródkowej, węzły chłonne, a także gruczoły ślinowe.

• Przebieg twarzy: Górne gałęzie tej tętnicy mają za zadanie dostarczać krew do przednich struktur twarzy. Obejmuje to górną i dolną wargę, gruczoły wargowe (mniejsze gruczoły ślinowe bliżej ujścia jamy ustnej), przegrodę i ala (krawędź) nosa, worek łzowy (związany z łzawieniem oka), a także mięsień okrężny oka, który otacza usta.

Znaczenie kliniczne

Problemy zdrowotne, które wpływają na krążenie krwi w głowie, takie jak ta, którą zapewnia wspólna tętnica szyjna, mogą prowadzić do poważnych problemów, w które może być zaangażowana tętnica twarzowa. Kiedy w tym układzie występuje miażdżyca z powodu nagromadzenia blaszek, które utrudniają lub całkowicie blokują przepływ – stan zwany chorobą naczyń tętnic szyjnych – może wystąpić udar. Dzieje się tak, gdy regiony mózgu nie otrzymują wystarczającej ilości krwi, co prowadzi do kaskady objawów, takich jak osłabienie rąk lub nóg, opadanie twarzy, przerywana mowa, utrata wzroku, zawroty głowy i wiele innych.