Zastąpienie HIV i testosteronu

Niedobór testosteronu jest często obserwowany zarówno u mężczyzn, jak iu kobiet z HIV. Nieprawidłowości endokrynologiczne, które mogą wpływać na produkcję testosteronu, od dawna uważano za powikłanie HIV od najwcześniejszych dni pandemii (chociaż generalnie wiąże się to z późnym stadium choroby).

Jednak ostatnie badania wykazały, że prawie jeden na pięciu mężczyzn z HIV ma udokumentowany niedobór testosteronu, niezależnie od liczby komórek CD4, miana wirusa czy stanu leczenia. Podobnie niedobór testosteronu obserwuje się u co czwartej kobiety zakażonej wirusem HIV, najczęściej w kontekście ciężkiej, niewyjaśnionej utraty wagi (wyniszczenie HIV).

Rola testosteronu

Testosteron jest hormonem steroidowym, który ma kluczowe znaczenie dla rozwoju jąder (jąder) i prostaty u mężczyzn, a także promowania drugorzędowych męskich cech płciowych (np. beztłuszczowej masy mięśniowej, masy kostnej, wzrostu włosów). Testosteron jest również ważny dla kobiet w utrzymaniu prawidłowej masy mięśniowej i kostnej, chociaż na poziomie około 10% niższym niż mężczyźni.

Zarówno u mężczyzn, jak iu kobiet testosteron jest niezbędny dla ogólnego stanu zdrowia i dobrego samopoczucia danej osoby, przyczyniając się do zwiększenia siły, poziomu energii i libido.

Natomiast ubytek testosteronu wiąże się z:

• Utrata beztłuszczowej masy mięśniowej
• Niedokrwistość
• Osteoporoza
• Insulinooporność
• Podwyższone stężenie lipidów (tłuszczu i/lub cholesterolu) we krwi
• Zwiększony tłuszcz podskórny w jamie brzusznej

Niedobór testosteronu

Niedobór testosteronu u mężczyzn z HIV jest w dużej mierze związany z zaburzeniami endokrynologicznymi zwanymi hipogonadyzmem męskim, w którym funkcja męskich gonad (jąder) jest zaburzona, co skutkuje zmniejszoną produkcją hormonów płciowych ponad to, czego można by się spodziewać w określonym wieku mężczyzny.

W ogólnej populacji wiadomo, że hipogonadyzm występuje u około jednego na 25 mężczyzn w wieku od 30 do 50 lat i wzrasta do jednego na 14 w wieku od 50 do 79 lat. Z kolei częstość występowania wśród mężczyzn z HIV wynosi aż pięć razy większa.

Hipogonadyzm może być spowodowany albo defektem w samych jądrach (pierwotny) lub dysfunkcją występującą poza jądrami (wtórna). U dorosłych mężczyzn z HIV:

• Hipogonadyzm pierwotny stanowi około 25 procent przypadków. Może to być spowodowane uszkodzeniem jąder z powodu infekcji (w tym niektórych infekcji oportunistycznych), rakiem jąder lub fizycznym urazem jąder (chociaż uszkodzenie pojedynczego jądra niekoniecznie koreluje ze zmniejszoną produkcją testosteronu).
• Wtórny hipogonadyzm stanowi pozostałe 75 procent i jest najczęściej związany z zaburzeniami neuroendokrynnymi, w których interakcja między układem nerwowym a układem hormonalnym jest znacznie zaburzona. Chociaż zdarzają się rzadkie przypadki wirusa HIV powodującego uszkodzenie przysadki mózgowej, sam wirus HIV nie powoduje upośledzenia. Hipogonadyzm obserwuje się raczej w obecności wielu chorób przewlekłych, z utrzymującym się stanem zapalnym i niespecyficzną utratą masy ciała, które są czynnikami asocjacyjnymi.

Hipogonadyzm może być również spowodowany świnką dziecięcą lub nadużywaniem sterydów anabolicznych. Nie wykazano, aby leki na HIV przyczyniały się do hipogonadyzmu.

Objawy

Hipogonadyzm u dorosłych mężczyzn charakteryzuje się niskim poziomem testosteronu w surowicy (krwi), a także jednym lub kilkoma z następujących objawów:

• Zanik mięśni
• Zmniejszona energia i wytrzymałość
• Depresja, drażliwość, trudności z koncentracją
• Powiększenie tkanki piersi (ginekomastia)
• Zmniejszone owłosienie twarzy i ciała
• Wzrost tłuszczu w jamie brzusznej
• Utrata masy kostnej (osteoporoza)
• Skurcz jąder
• Zaburzenia seksualne (np. zaburzenia erekcji, zmniejszony wytrysk, niskie libido, trudności z osiągnięciem orgazmu)

Testowanie i diagnoza

Diagnozę stawia się na podstawie pomiaru ilości testosteronu we krwi, którego istnieją trzy różne podtypy. Po wykonaniu testu wyniki ujawnią zarówno całkowity testosteron danej osoby (wszystkie podtypy), jak i jeden z trzech podtypów zwanego wolnym testosteronem.

Wolny testosteron to po prostu rodzaj testosteronu, do którego nie jest przyłączone żadne białko, co pozwala mu wniknąć do komórek i aktywować receptory, czego inne podtypy nie są w stanie. Jest uważany za najdokładniejszy miernik niedoboru testosteronu, mimo że stanowi zaledwie 2-3% całej populacji. Sam w sobie całkowity testosteron jest uważany za mniej dokładny, ponieważ wyniki mogą wydawać się normalne, jeśli inne niewolne podtypy są podwyższone.

Testy należy przeprowadzać wcześnie rano, ponieważ poziomy mogą wahać się nawet o 20% w ciągu dnia. „Normalne” poziomy to po prostu te, które mieszczą się w zakresie referencyjnym laboratorium. Zakresy te mogą się różnić, ale dla celów ilustracyjnych są one z grubsza pomiędzy

• 250-800 ng/dL dla całkowitego testosteronu oraz
• 50-200 pg/ml dla wolnego testosteronu.

Jednak oceny „normalności” nie można dokonać samymi liczbami. Poziom testosteronu spada co roku o około 1-2% po 40 roku życia. Dlatego to, co może być „normalne” dla 60-latka, nie będzie takie samo dla 30-latka. Oceny należy dokonywać indywidualnie z lekarzem prowadzącym leczenie.

Leczenie

Jeśli diagnoza hipogonadyzmu zostanie potwierdzona, wskazana może być terapia zastępcza testosteronem. Zazwyczaj zaleca się domięśniowe zastrzyki testosteronu, które dają niewielkie skutki uboczne, jeśli stosuje się i dostosowuje dawki fizjologiczne przez lekarza prowadzącego. Zatwierdzone przez FDA opcje obejmują Depo-testosteron (cypionian testosteronu) i Delatestryl (enanthate testosteronu).

Zastrzyki podaje się średnio co dwa do czterech tygodni. Aby uniknąć skutków wahań poziomu testosteronu – które mogą powodować czasami dramatyczne wahania nastroju, energii i funkcji seksualnych – często stosuje się niższe dawki i krótsze odstępy między dawkami.

Skutki uboczne leczenia mogą obejmować:

• Skóra trądzikowa i/lub tłusta
• Wypadanie lub przerzedzenie włosów
• Obrzęk stóp, kostek lub ciała
• bezdech senny
• Rozwój tkanki piersi (ginekomastia)
• Zakrzepy
• Powiększenie prostaty

Terapia zastępcza testosteronem może również powodować przyspieszenie istniejącego wcześniej raka prostaty. Z tego powodu poziomy antygenu specyficznego dla prostaty (PSA) pacjenta będą testowane i monitorowane w trakcie terapii.

Podsumowując, zastrzyki domięśniowe oferują opłacalną opcję leczenia hipogonadyzmu, z towarzyszącym wzrostem czujności, dobrego samopoczucia, libido, beztłuszczowej masy mięśniowej i zdolności erekcji. Wady obejmują regularne wizyty lekarza i podawanie dawki.

Dostępne są również doustne, przezskórne i miejscowe środki żelowe, które mogą być stosowane w niektórych przypadkach. Omów je ze swoim lekarzem.

Hipogonadyzm u kobiet zakażonych wirusem HIV

U kobiet testosteron wytwarzany jest w jajnikach i nadnerczach. Podobnie jak w przypadku mężczyzn, jest ważnym hormonem dla utrzymania prawidłowej masy mięśniowej i kostnej, a także energii, siły i libido.

Chociaż hipogonadyzm jest znacznie rzadszy u kobiet z HIV, może wystąpić i najczęściej występuje w kontekście wyniszczenia HIV i zaawansowanej choroby. Wdrożenie ART może w wielu przypadkach odwrócić wyniszczenie i stan hipogonadalny.

Obecnie nie ma stałych wytycznych dotyczących leczenia hipogonadyzmu kobiet, a możliwości leczenia są ograniczone. Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) może być odpowiednia dla niektórych, podczas gdy krótkotrwałe stosowanie testosteronu może poprawić popęd płciowy, beztłuszczową masę mięśniową i poziom energii.

Jednak dane dotyczące stosowania testosteronu w leczeniu hipogonadyzmu u kobiet przed menopauzą zakażonych wirusem HIV są nadal niekompletne. Porozmawiaj ze swoim lekarzem o możliwych skutkach ubocznych. Testosteron nie jest zalecany kobietom w ciąży lub planującym zajść w ciążę.