11 skutków ubocznych teryparatydu (Forsteo) i sposoby radzenia sobie z nimi

Osteoporoza stopniowo osłabia kości, aż do momentu, gdy upadek lub zwykły ruch powoduje złamanie. Dla osób z ciężką osteoporozą lub szczególnie wysokim ryzykiem złamań odbudowa kości jest równie ważna jak spowolnienie utraty masy kostnej. Teriparatyd (nazwa handlowa: Forsteo) jest jednym z leków, które mogą osiągnąć ten cel poprzez stymulację tworzenia nowej tkanki kostnej. Ponieważ jednak teriparatyd wpływa również na metabolizm wapnia, lek ten może wywoływać szereg niepożądanych skutków, od przejściowych zawrotów głowy po podwyższone stężenie wapnia we krwi.

Czym jest teriparatyd (Forsteo)?

Teriparatyd jest syntetyczną wersją pierwszych 34 aminokwasów ludzkiego hormonu przytarczyc (PTH). Należy do klasy leków anabolicznych (wspomagających budowę kości).

Teriparatyd (Forsteo) jest przepisywany osobom z osteoporozą, u których występuje wysokie lub bardzo wysokie ryzyko złamań, w tym kobietom po menopauzie z osteoporozą, mężczyznom z osteoporozą pierwotną lub hipogonadalną oraz mężczyznom i kobietom z osteoporozą związaną z długotrwałym ogólnoustrojowym leczeniem glikokortykoidami.

Teriparatyd jest wysoce skuteczny w zmniejszaniu liczby złamań osteoporotycznych, zwłaszcza złamań kręgów (kręgosłupa). W dużym badaniu klinicznym lek ten zmniejszył ryzyko nowych złamań kręgów o około 65%, a złamań pozakręgowych o około 62% w porównaniu z placebo. Nie wykazano jednak, aby teriparatyd znacząco zmniejszał liczbę złamań biodra.

Lek teriparatyd (Forsteo) podaje się zazwyczaj w postaci wstrzyknięcia podskórnego raz dziennie w dawce 20 mikrogramów. Leczenie jest zazwyczaj ograniczone do dwóch lat w ciągu całego życia pacjenta.

Jak działa lek teriparatyd (Forsteo)?

Teriparatyd aktywuje receptor zwany receptorem PTH1 na komórkach kostnych. Istotnym czynnikiem jest częstotliwość podawania leku. Gdy teriparatyd jest podawany w krótkich, przerywanych dawkach, stymuluje aktywność osteoblastów i powoduje ogólny wzrost tworzenia kości.

Osteoblasty to komórki odpowiedzialne za budowę nowej tkanki kostnej. Powtarzane codzienne dawki teriparatydy zwiększają aktywność osteoblastów, tworzenie kości oraz gęstość mineralną kości. Teriparatyd wpływa również na gospodarkę wapniową poprzez pośrednie zwiększenie dostępności wapnia w jelitach za pośrednictwem metabolizmu witaminy D oraz zmniejszenie utraty wapnia z moczem.

Działania niepożądane leku teriparatyd (Forsteo)

Działania niepożądane teriparatyd (Forsteo) obejmują:

• Ból, w tym ból rąk lub nóg
• Ból stawów
• Nudności
• Zawroty głowy
• Ból głowy
• Skurcze nóg
• Uczucie osłabienia lub zmęczenia
• Przejściowa hiperkalcemia
• Zwiększone stężenie wapnia w moczu
• Zwiększone stężenie kwasu moczowego
• Niedociśnienie ortostatyczne
• Omdlenie
• Objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak zaparcia, biegunka, niestrawność i wymioty
• Reakcje w miejscu wstrzyknięcia
• Nasilenie kamicy nerkowej u osób podatnych
• Reakcje nadwrażliwości (rzadko)
• Potencjalna interakcja z digoksyną spowodowana przejściowym wzrostem stężenia wapnia we krwi.

Następnie wyjaśniamy, na czym polegają działania niepożądane, oraz podajemy wskazówki, jak ich unikać lub je ograniczać.

1. Ból i bóle stawów

Ból jest najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym teriparatydy, występującym u 10–20% osób przyjmujących ten lek.

Naukowcy nie rozumieją w pełni mechanizmu biologicznego leżącego u podstaw bólu uogólnionego lub bólu stawów. Ból może wynikać raczej ze zmian w przebudowie kości, aktywności mięśni lub podstawowej osteoporozy niż z bezpośredniego działania toksycznego teriparatydy.

Dyskomfort lub ból można złagodzić, stosując się do przepisanej dawki zamiast przyjmować dodatkowe dawki oraz utrzymując odpowiednią aktywność fizyczną. Jeśli ból stanie się uporczywy lub silny, należy zgłosić to lekarzowi. Lekarz ustali, czy ból jest związany z lekiem, czy też wskazuje na nowe złamanie lub inny problem układu mięśniowo-szkieletowego.

2. Nudności

Nudności są częstym działaniem niepożądanym ze strony przewodu pokarmowego, występującym u około 9% osób przyjmujących lek Forsteo (teriparatyd).

Teriparatyd może wpływać na metabolizm wapnia i reakcje układu autonomicznego, a te skutki mogą przyczyniać się do wystąpienia nudności.

Nudności można złagodzić, pijąc odpowiednią ilość wody i spożywając małe, regularne posiłki. Jeśli nudności utrzymują się, powodują wymioty lub utrudniają prawidłowe odżywianie i nawadnianie organizmu, należy skontaktować się z lekarzem, zamiast samodzielnie przerywać leczenie.

3. Zawroty głowy i ból głowy

Około 7% osób przyjmujących teriparatyd doświadcza zawrotów głowy lub bólu głowy.

Zawroty głowy mogą częściowo wynikać z przejściowego wpływu teriparatydy na ciśnienie krwi, szczególnie po wstrzyknięciu. Teriparatyd może powodować przemijające niedociśnienie ortostatyczne, co oznacza, że ciśnienie krwi może spaść podczas wstawania.

Ryzyko upadków można zmniejszyć, przyjmując pierwsze dawki w miejscu, w którym w razie zawrotów głowy można usiąść lub położyć się. Należy powoli wstawać z krzesła lub łóżka oraz unikać prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, jeśli odczuwa się zawroty głowy.

W przypadku utraty przytomności, silnych zawrotów głowy, bólu w klatce piersiowej, duszności lub zaburzeń rytmu serca należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

4. Skurcze nóg

Około 2% osób przyjmujących lek teryparatyd (Forsteo) zgłasza skurcze nóg.

Zmiany w metabolizmie wapnia i aktywności nerwowo-mięśniowej mogą przyczyniać się do powstawania skurczów mięśni.

Picie odpowiedniej ilości wody, odpowiednia aktywność fizyczna i delikatne rozciąganie mogą zmniejszyć skurcze nóg. Nie należy automatycznie przyjmować dużych dawek suplementów wapnia lub elektrolitów, ponieważ nadmierna suplementacja może powodować inne problemy. Jeśli skurcze nóg stają się uporczywe lub jeśli odczuwasz również osłabienie, masz zaburzenia rytmu serca lub objawy sugerujące zaburzenia równowagi wapniowej, skonsultuj się z lekarzem.

5. Przejściowa hiperkalcemia

Hiperkalcemia oznacza, że poziom wapnia we krwi jest wyższy niż normalnie. Teriparatyd może tymczasowo podwyższyć stężenie wapnia w surowicy, ponieważ sygnalizacja PTH zwiększa dostępność wapnia.

Ważny jest czas działania. Teriparatyd osiąga maksymalny wpływ na stężenie wapnia w surowicy około 4–6 godzin po wstrzyknięciu.

Łagodna hiperkalcemia może powodować nudności, zaparcia, osłabienie, zmęczenie lub zwiększone pragnienie. Bardziej znaczny wzrost stężenia wapnia może powodować splątanie, odwodnienie, zaburzenia rytmu serca lub problemy z nerkami.

Nie należy przyjmować nadmiernych dawek suplementów wapnia tylko dlatego, że pacjent przyjmuje teriparatyd. Lekarz może ustalić, czy konieczne jest stosowanie suplementów wapnia i witaminy D, na podstawie spożycia w diecie oraz wyników badań laboratoryjnych. Osoby z podstawowym zaburzeniem powodującym hiperkalcemię powinny zasadniczo unikać stosowania teriparatydy.

6. Zwiększone stężenie wapnia w moczu i kamica nerkowa

Teriparatyd może zwiększać wydalanie wapnia z moczem. Teoretycznie zwiększone stężenie wapnia w moczu może przyczyniać się do powstawania kamieni nerkowych u osób podatnych na tę dolegliwość.

Jeśli w przeszłości występowały u pacjenta nawracające kamienie nerkowe, lekarz może rozważyć sprawdzenie stężenia wapnia w moczu przed rozpoczęciem lub w trakcie leczenia teriparatydem. Utrzymywanie odpowiedniego spożycia płynów może zmniejszyć stężenie substancji powodujących powstawanie kamieni, o ile nie występuje inne schorzenie wymagające ograniczenia przyjmowania płynów.

W przypadku silnego bólu w okolicy lędźwiowej, krwi w moczu, gorączki lub trudności w oddawaniu moczu należy zgłosić się do lekarza.

7. Podwyższony poziom kwasu moczowego

Teriparatyd może powodować wzrost stężenia kwasu moczowego w surowicy. Mechanizm tego działania niepożądanego jest związany z wpływem teriparatydy na gospodarkę mineralną i metabolizm nerek.

W badaniach klinicznych u 3% pacjentów leczonych teriparatydem stężenie kwasu moczowego w surowicy przekraczało górną granicę normy, w porównaniu z 1% pacjentów otrzymujących placebo. Co istotne, mimo wzrostu stężenia kwasu moczowego w badaniach klinicznych nie odnotowano większej liczby przypadków dny moczanowej, bólu stawów ani kamicy nerkowej.

W przypadku niewielkiego wzrostu stężenia kwasu moczowego u większości osób nie jest konieczne podejmowanie żadnych działań. Jeśli cierpisz na dnę moczanową lub w przeszłości występowało u Ciebie podwyższone stężenie kwasu moczowego, poinformuj o tym swojego lekarza, aby można było odpowiednio monitorować ogólny plan leczenia.

8. Omdlenia i niskie ciśnienie krwi

Lek teriparatyd (Forsteo) może sporadycznie powodować przejściowy spadek ciśnienia krwi przy zmianie pozycji ciała.

Reakcja ta występuje zazwyczaj po kilku pierwszych wstrzyknięciach. Nagły spadek ciśnienia krwi może tymczasowo ograniczyć dopływ krwi do mózgu, powodując zawroty głowy lub omdlenie.

W przypadku pierwszych dawek teriparatyd należy wstrzykiwać w pozycji siedzącej lub leżącej, na wypadek wystąpienia objawów. Powolne wstawanie oraz picie odpowiedniej ilości wody również mogą zmniejszyć to ryzyko. Jeśli pacjent przyjmuje leki obniżające ciśnienie krwi lub inne leki, które mogą powodować zawroty głowy, lekarz może być zmuszony do ponownej oceny składu terapii.

Ponieważ upadek może spowodować poważne złamanie u osoby z osteoporozą, nie należy nigdy ignorować powtarzających się omdleń.

9. Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Około 3–5% osób przyjmujących teriparatyd (Forsteo) doświadcza, oprócz nudności, kilku objawów ze strony przewodu pokarmowego, takich jak zaparcia, biegunka, niestrawność lub wymioty.

Picie odpowiedniej ilości płynów, stosowanie zbilansowanej diety oraz odpowiednia ilość błonnika pokarmowego mogą złagodzić łagodne objawy.

W przypadku silnych wymiotów lub biegunki istnieje ryzyko odwodnienia i należy skontaktować się z lekarzem.

10. Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

Ponieważ teriparatyd (Forsteo) podaje się podskórnie, mogą wystąpić reakcje, w tym zaczerwienienie skóry, dyskomfort, obrzęk lub podrażnienie.

Zmiana miejsc wstrzyknięć między odpowiednimi obszarami uda a brzucha może ograniczyć powtarzające się podrażnienia w tym samym miejscu. Należy stosować technikę wstrzyknięcia wskazaną przez lekarza i unikać wstrzykiwania leku w skórę, która jest widocznie podrażniona, uszkodzona lub zakażona.

11. Osteosarcoma i ostrzeżenie wynikające z badań na zwierzętach

Osteosarcoma zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ teriparatyd wiąże się z ważnym ostrzeżeniem dotyczącym nowotworów kości.

Bardzo wysoka ekspozycja na teriparatyd spowodowała wystąpienie osteosarcoma u szczurów. Nie jest jasne, czy to odkrycie dotyczące zwierząt ma znaczenie dla ludzi, a badania przeprowadzone na ludziach nie wykazały zwiększonego ryzyka wystąpienia osteosarcoma. Amerykańska Fundacja Zdrowia Kości i Osteoporozy (Bone Health and Osteoporosis Foundation) również zwraca uwagę, że badania przeprowadzone wśród osób leczonych teriparatydem nie wykazały zwiększonego ryzyka wystąpienia osteosarcoma.

Kwestia ta jest jednak na tyle istotna, że lekarze unikają stosowania teriparatydy u osób, u których już występuje zwiększone ryzyko wystąpienia osteosarcoma. Są to osoby z niektórymi nowotworami układu kostnego, przerzutami do kości, chorobą Pageta, przebywaną radioterapią obejmującą układ kostny, otwartymi płytkami wzrostowymi oraz niektórymi zaburzeniami dziedzicznymi związanymi z osteosarcoma.

Wyniki badań na zwierzętach nie powinny zatem być interpretowane jako wskazujące, że teriparatyd powszechnie powoduje nowotwory kości u ludzi. Ostrzeżenie to oznacza natomiast, że lekarze powinni unikać niepotrzebnego dodatkowego ryzyka u osób, które już są predysponowane do wystąpienia osteosarcoma.