Choroba Tay-Sachsa: przyczyny, diagnoza i zapobieganie

Choroba Taya-Sachsa jest rzadkim zaburzeniem genetycznym, które zazwyczaj występuje w pewnych populacjach etnicznych. Charakteryzuje się zniszczeniem komórek nerwowych w ośrodkowym układzie nerwowym i może prowadzić do ślepoty, głuchoty oraz utraty funkcji umysłowych i fizycznych.

Tay-Sachs jest chorobą autosomalną recesywną, co oznacza, że ​​jest chorobą dziedziczoną po rodzicach. Choroba jest związana z mutacjami w genie HEXA, których jest ponad 100 odmian. W zależności od tego, które mutacje są sparowane, choroba może przybierać bardzo różne formy, powodując chorobę w okresie niemowlęcym, dzieciństwie lub dorosłości.

Śmierć zwykle pojawia się u dzieci w ciągu kilku lat od pierwszych objawów, ponieważ zniszczenie komórek nerwowych uniemożliwia im poruszanie się, a nawet przełykanie. W zaawansowanych stadiach dzieci będą coraz bardziej podatne na infekcje. Większość umiera z powodu powikłań zapalenia płuc lub innych infekcji dróg oddechowych.

Choć rzadko spotykany w ogólnej populacji, Tay-Sachs jest częściej widywany u Żydów aszkenazyjskich, Cajunów z południowej Luizjany, francuskich Kanadyjczyków z południowego Quebecu i irlandzkich Amerykanów.

Jak to powoduje chorobę?

Gen HEXA zawiera instrukcje dotyczące wytwarzania enzymu znanego jako heksozoaminidaza A. Enzym ten jest odpowiedzialny za rozkład substancji tłuszczowej znanej jako gangliozyd GM2.

U osób z chorobą Tay-Sachsa heksozoaminidaza A nie działa już tak, jak powinna. Bez środków na rozkład tych tłuszczów, w komórkach nerwowych mózgu i rdzenia kręgowego zaczynają gromadzić się toksyny, które ostatecznie niszczą je i prowadzą do objawów choroby.

Dziecięca choroba Tay-Sachsa

Oznaki i objawy choroby Tay-Sachsa różnią się w zależności od momentu pojawienia się pierwszych objawów.

Najczęstszym typem choroby jest niemowlęta choroba Tay-Sachsa, której pierwsze objawy pojawiają się między 3 a 6 miesiącem życia. To czas, kiedy rodzice zaczną zauważać, że rozwój i ruchy dziecka uległy znacznemu spowolnieniu.

Na tym etapie dziecko może nie być w stanie przewrócić się ani usiąść. Jeśli dziecko jest starsze, może mieć trudności z raczkowaniem lub podnoszeniem ręki.

Będą również wykazywać przesadną, przestraszoną reakcję na głośne dźwięki i mogą wydawać się apatyczni lub ospali. Od tego momentu pogorszenie funkcji psychicznych i fizycznych jest zwykle nieubłagane i głębokie.

Objawy zazwyczaj obejmują:

• Napady padaczkowe
• Utrata wzroku i ślepota
• Ubytek słuchu i głuchota
• ślinienie się i trudności w połykaniu (dysfagia)
• Sztywność i spastyczność mięśni
• Atropia miesni
• Utrata funkcji intelektualnych i poznawczych
• Paraliż
• Śmierć

Śmierć, nawet przy najlepszej opiece medycznej, zwykle następuje przed 4 rokiem życia.

Mniej popularne formy

Podczas gdy niemowlęcy Tay-Sachs jest dominującą postacią choroby, u dzieci i dorosłych występują mniej powszechne typy tej choroby. Moment wystąpienia choroby jest w dużej mierze związany z kombinacją genów odziedziczonych po rodzicach.

Z dwóch mniej popularnych form:

• Młodzieńcza choroba Tay-Sachsa zwykle objawia się objawami w wieku od 2 do 10 lat. Podobnie jak w przypadku niemowlęcego Tay-Sachsa, postęp choroby nie ustępuje, prowadząc do pogorszenia zdolności poznawczych, mowy i koordynacji mięśniowej, a także dysfagii i spastyczności. Śmierć zwykle następuje między 5 a 15 rokiem życia.

• Choroba Tay-Sachsa o późnym początku (znana również jako choroba Tay-Sachsa u dorosłych) jest niezwykle rzadka i zwykle rozwija się u dorosłych w wieku od 30 do 40 lat. W przeciwieństwie do innych postaci choroby, zwykle nie jest śmiertelna i przestanie się rozwijać po pewnym czasie. W tym czasie dana osoba może doświadczać spadku zdolności umysłowych, niestabilności, trudności w mowie, dysfagii, spastyczności, a nawet psychozy przypominającej schizofrenię. Osoby z późnym zachorowaniem na Tay Sachs często mogą stać się trwale niepełnosprawne i wymagają pełnoetatowego wózka inwalidzkiego.

Genetyka i dziedziczenie

Podobnie jak w przypadku każdej choroby autosomalnej recesywnej, Tay-Sachs występuje, gdy dwoje rodziców, którzy nie cierpią na tę chorobę, przekazuje swojemu potomstwu gen recesywny. Rodzice są uważani za „nosicieli”, ponieważ każdy z nich ma jedną dominującą (normalną) kopię genu i jedną recesywną (zmutowaną) kopię genu. Tay-Sachs może wystąpić tylko wtedy, gdy dana osoba ma dwa geny recesywne.

Jeśli oboje rodzice są nosicielami, dziecko ma 25% szans na odziedziczenie dwóch genów recesywnych (i otrzymanie Taya-Sachsa), 50% szans na otrzymanie jednego dominującego i jednego recesywnego (i zostanie nosicielem) i 25% uzyskania dwóch dominujących genów (i pozostania nienaruszonym).

Ponieważ istnieje ponad 100 odmian mutacji HEXA, różne kombinacje recesywne mogą w efekcie oznaczać bardzo różne rzeczy. W niektórych przypadkach połączenie spowoduje wcześniejszy początek i szybszą progresję choroby, aw innych późniejszy początek i wolniejszy postęp choroby.

Chociaż naukowcy są bliżej zrozumienia, które kombinacje są powiązane z jakimi formami choroby, nadal istnieją duże luki w naszym genetycznym zrozumieniu Tay-Sachsa we wszystkich jego formach.

Ryzyko

Choć Tay-Sachs jest rzadki w populacji ogólnej – występuje w około jednym na 320 000 urodzeń – ryzyko jest znacznie wyższe w niektórych populacjach.

Ryzyko jest w dużej mierze ograniczone do tak zwanych „populacji założycielskich”, w których grupy mogą prześledzić korzenie choroby od konkretnego, wspólnego przodka. Ze względu na brak różnorodności genetycznej w tych grupach, niektóre mutacje są łatwiej przekazywane potomstwu, co skutkuje wyższym odsetkiem chorób autosomalnych.

W przypadku Tay-Sachsa widzimy to w czterech konkretnych grupach:

• Żydzi aszkenazyjscy są najbardziej zagrożeni Tay-Sachs, a jedna na 30 osób jest nosicielem. Specyficzny typ mutacji obserwowany w populacji (zwany 1278insSTATC) prowadzi do dziecięcej choroby Tay-Sachsa. W Stanach Zjednoczonych dotknie to jedno na każde 3500 dzieci aszkenazyjskich.

• Cajunowie w południowej Luizjanie są również dotknięci tą samą mutacją i mają mniej więcej ten sam poziom ryzyka. Naukowcom udało się prześledzić pochodzenie nosicieli od XVIII wieku do jednej pary założycieli we Francji, która nie była Żydami.

• Francuscy Kanadyjczycy w Quebecu mają takie samo ryzyko jak Cajunowie i Żydzi aszkenazyjscy, ale są dotknięci dwiema całkowicie niepowiązanymi mutacjami. Uważa się, że w obrębie tej populacji jedna lub obie mutacje zostały przeniesione z Normandii lub Perche do kolonii Nowej Francji około XVII wieku.

• Irlandzcy Amerykanie są rzadziej dotknięci chorobą, ale nadal mają około 1 na 50 szans na bycie przewoźnikiem. Ryzyko wydaje się być największe w przypadku par, które mają co najmniej trzech irlandzkich dziadków.

Diagnoza

Oprócz objawów motorycznych i poznawczych choroby, jednym z charakterystycznych objawów u dzieci jest nieprawidłowości oka zwane „wiśniową plamką”. Chorobę, charakteryzującą się owalnym, czerwonym przebarwieniem siatkówki, można łatwo zauważyć podczas rutynowego badania wzroku.

Wiśniowa plamka jest widoczna u wszystkich niemowląt z chorobą Taya-Sachsa, a także u niektórych dzieci. Nie widać go u dorosłych.

Na podstawie wywiadu rodzinnego i pojawienia się objawów lekarz potwierdzi diagnozę, zlecając badania krwi w celu oceny poziomu heksozoaminidazy A, który będzie niski lub nieistniejący. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do diagnozy lekarz może wykonać badanie genetyczne w celu potwierdzenia mutacji HEXA.

Leczenie

Nie ma lekarstwa na chorobę Taya-Sachsa. Leczenie jest przede wszystkim ukierunkowane na łagodzenie objawów, które mogą obejmować:

• Leki przeciwpadaczkowe, takie jak gabapentyna lub lamotrygina
• Antybiotyki zapobiegające lub leczące zachłystowe zapalenie płuc

• Fizjoterapia klatki piersiowej w leczeniu przekrwienia dróg oddechowych

• Fizjoterapia w celu utrzymania elastyczności stawów
• Leki, takie jak triheksyfenidyl lub glikopirolan, kontrolujące produkcję śliny i zapobiegające ślinieniu się
• Stosowanie butelek dla niemowląt przeznaczonych dla dzieci z rozszczepem podniebienia w celu ułatwienia połykania
• Leki zwiotczające mięśnie, takie jak diazepam, stosowane w leczeniu sztywności i skurczów
• Rurki do karmienia dostarczane przez nos (nosowo-żołądkowe) lub chirurgicznie wszczepiane do żołądka (przezskórna endoskopowa gastrostomia lub rurka PEG)

Podczas gdy badania nad terapią genową i enzymatyczną terapią zastępczą są badane jako sposób na wyleczenie lub spowolnienie postępu choroby Taya-Sachsa, większość z nich znajduje się na bardzo wczesnych etapach badań.

Zapobieganie

Ostatecznie jedynym sposobem, aby zapobiec Tay-Sachsowi, jest zidentyfikowanie par, które są narażone na wysokie ryzyko, i pomoc im w dokonaniu odpowiednich wyborów reprodukcyjnych. W zależności od sytuacji interwencja może mieć miejsce przed ciążą lub w jej trakcie. W niektórych przypadkach mogą pojawić się dylematy etyczne lub moralne do rozważenia.

Wśród opcji:

• Podczas ciąży, amniopunkcja lub biopsja kosmówki może być wykorzystana do pobrania komórek płodowych do testów genetycznych. Pary mogą wtedy zdecydować, czy dokonać aborcji, na podstawie wyników.
• Pary, które przechodzą zapłodnienie in vitro (IVF), mogą poddać zapłodnione jaja genetyczne przed zagnieżdżeniem. W ten sposób mogą zapewnić, że do macicy zostaną przeniesione tylko zdrowe zarodki. Chociaż skuteczne, zapłodnienie in vitro jest bardzo kosztowną opcją.
• W ortodoksyjnych społecznościach żydowskich grupa o nazwie Dor Yeshorim prowadzi anonimowe badania przesiewowe w kierunku choroby Taya-Sachsa u uczniów szkół średnich. Osoby, które poddają się testom, otrzymują sześciocyfrowy kod identyfikacyjny. Kiedy znajdą potencjalnego partnera, para może zadzwonić na gorącą linię i użyć swoich numerów identyfikacyjnych, aby ocenić ich „zgodność”. Jeśli obaj są przewoźnikami, zostaliby oznaczeni jako „niezgodni”.

W przypadku pozytywnego wyniku choroby Tay-Sachsa – zarówno jako nosiciel, jak i rodzic – ważne jest, aby porozmawiać z lekarzem specjalistą, aby w pełni zrozumieć, co oznacza diagnoza i jakie masz opcje.

Nie ma złych ani dobrych wyborów, są tylko osobiste, w odniesieniu do których ty i twój partner macie pełne prawo do poufności i szacunku.