Anatomia nabłonka węchowego

Nabłonek węchowy to tkanka błoniasta znajdująca się wewnątrz jamy nosowej. U dorosłych mierzy około 3 centymetrów kwadratowych (cm²). Zawierając komórki receptora węchowego, bierze udział w zmysłach węchu.

Zaburzenia węchu mogą wahać się od łagodnego zmniejszenia zdolności węchu do całkowitej utraty węchu. Utrata węchu może wskazywać na łagodną chorobę lub uraz lub coś poważniejszego. Zmniejszenie zdolności węchu może być wczesnym wskaźnikiem choroby Parkinsona i choroby Alzheimera.

Dysfunkcja węchowa jest również związana z niektórymi chorobami psychicznymi, takimi jak schizofrenia, zaburzenia nastroju i zaburzenia lękowe, a także z niektórymi chorobami, w tym COVID-19.

Anatomia

Nabłonek węchowy to cienka, komórkowa tkanka biegnąca wzdłuż sklepienia jamy nosowej. U dorosłych znajduje się około 7 centymetrów (cm) za nozdrzami. Jest częścią przegrody nosowej i górnej kości małżowiny nosowej.

Nabłonek węchowy tworzą trzy typy komórek: podstawny, podtrzymujący i węchowy. Komórki receptora węchowego mają podobne do włosów rozszerzenia zwane rzęskami.

Kiedyś uważano, że nabłonek węchowy rozwija się niezależnie od plakodu węchowego. Jednak nowsze badania wykazały, że rozwija się z komórek grzebienia nerwowego, które tworzą się w zarodkach.

Wariacje anatomiczne

Nabłonek nosa może być dotknięty wadami wrodzonymi (obecnymi przy urodzeniu). Na przykład zespół Kallmanna to zaburzenie genetyczne, w którym obszar mózgu zwany podwzgórzem i neuronami węchowymi nie rozwijają się w pełni. Może to spowodować brak węchu (anosmia). Zespół Kallmana może również opóźnić dojrzewanie, jeśli występuje niedobór hormonu nIHH (normosmiczny idiopatyczny hipogonadyzm hipogonadotropowy).

Innym zaburzeniem genetycznym, które może zaburzać węch, jest ciliopatia. W ciliopatii zdolność organizmu do tworzenia rzęsek jest osłabiona. Gdy rzęski nie występują lub są zniekształcone, osoba nie ma zdolności węchu.

Funkcjonować

Nabłonek węchowy jest częścią węchowego układu czuciowego, którego rolą jest przekazywanie wrażeń zapachowych do mózgu. Czyni to poprzez wychwytywanie zapachów, które przechodzą przez rzęski przed wysłaniem informacji o tych zapachach do opuszki węchowej.

Opuszka węchowa znajduje się w przedniej części mózgu. Po otrzymaniu informacji z komórek jamy nosowej opuszka węchowa przetwarza informacje i przekazuje je do innych części mózgu.

Powiązane warunki

Uszkodzenie nabłonka węchowego może również spowodować utratę węchu. Uszkodzenia są często powodowane przez toksyczne opary, urazy fizyczne, niedrożność przewodu nosowego, guzy mózgu, alergie lub infekcje. Zaburzenia węchu mogą być tymczasowe, ale w niektórych przypadkach są trwałe.

Utrata węchu to spektrum, z problemami od zmiany lub zniekształcenia węchu (dysosmia) przez osłabienie węchu (hiposmia) do całkowitej utraty węchu (anosmia). Utrata węchu nie jest rzadkością u osób z urazowym uszkodzeniem mózgu. Jedno z badań wykazało, że 15% do 35% osób z urazowym uszkodzeniem mózgu doznało utraty węchu.

Ponieważ zapach i smak są ze sobą tak ściśle powiązane, utrata zapachu często przyczynia się do niezdolności do odczuwania smaku, co sprawia, że ​​jedzenie jest mniej przyjemne. Istnieją również pewne zagrożenia związane z brakiem węchu, na przykład niemożność wykrycia czegoś, co się pali. Brak węchu może również przyczyniać się do zaburzeń nastroju, takich jak lęk i depresja.

Prezbiosmia to związana z wiekiem utrata węchu. Według jednego z badań nawet 39% osób w wieku powyżej 80 lat ma dysfunkcję węchu. Prezbiosmia pojawia się stopniowo i nie można jej zapobiec. Może to być związane z utratą zakończeń nerwowych i produkcją śluzu wraz z wiekiem. Zwiększone stosowanie leków oraz zaburzenia neurologiczne mogą również przyczyniać się do związanej z wiekiem utraty węchu.

Rak jamy nosowej jest rzadki. Rak płaskonabłonkowy jest najczęstszą przyczyną raka nosa i przynosów, a następnie gruczolakoraka.

Objawy raka nosa mogą obejmować katar, przekrwienie i uczucie pełności lub tkliwości w nosie. Mogą również pojawić się problemy ze zdolnością węchu. Późniejsze etapy mogą obejmować krwawienia z nosa, ból twarzy i zębów oraz problemy z oczami.

Wczesne objawy niektórych zaburzeń neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona i choroba Alzheimera, obejmują zmniejszoną zdolność węchu. Niektóre choroby psychiczne, takie jak schizofrenia, zaburzenia nastroju i zaburzenia lękowe, są również związane z dysfunkcją węchu. Utrata węchu jest jednym z kluczowych objawów COVID-19.

Testy

Testy na zespół Kallmanna mogą obejmować badania krwi w celu sprawdzenia poziomu hormonów. Rezonans magnetyczny (MRI) głowy i nosa można wykonać w celu znalezienia nieprawidłowości anatomicznych nosa, podwzgórza i przysadki mózgowej. Można również przeprowadzić molekularne testy genetyczne w celu zidentyfikowania mutacji genów.

Leczenie zespołu Kallmanna i nIHH zwykle obejmuje hormonalną terapię zastępczą. Można również stosować leki wzmacniające kości, ponieważ brak hormonów dojrzewania może je osłabiać.

Postępy w testowaniu DNA (testy genetyczne) przy użyciu analizy sekwencji RNA mogą pomóc w diagnozowaniu ciliopatii. Ciliopatia jest uważana za nieuleczalną, ale ostatnie postępy w terapii genowej mogą oznaczać, że opcje leczenia mogą być dostępne w przyszłości.

Twój lekarz może zlecić wykonanie pewnych skanów w celu zdiagnozowania utraty węchu, takich jak tomografia komputerowa (TK), MRI lub prześwietlenie. Endoskopia nosa może być wykorzystana do zajrzenia do wnętrza nosa. Test znany jako University of Pennsylvania Smell Identification Test (UPSIT) może zostać wykonany w celu oceny stopnia, w jakim wpływa na twój zapach.

Leczenie anosmii, dysosmii i hiposmii będzie zależeć od tego, co uważa się za przyczynę dysfunkcji węchowej. Twój lekarz może przepisać leki zmniejszające przekrwienie, leki przeciwhistaminowe lub aerozole do nosa na alergie. Jeśli przyczyną jest infekcja, antybiotyki mogą być w porządku.

Wiadomo, że palenie osłabia zdolność węchu, więc rzucenie palenia może również pomóc. Jeśli w przewodzie nosowym jest niedrożność, Twój lekarz może omówić chirurgiczne usunięcie polipa lub guza.

Rak nosa jest diagnozowany przez ucha, nosa i gardła (otolaryngologa). Twój lekarz będzie musiał najpierw dobrze przyjrzeć się guzowi i może to zrobić za pomocą pewnych testów, takich jak endoskopia nosa, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, prześwietlenie rentgenowskie lub pozytonowa tomografia emisyjna (skan PET).

Aby ostatecznie ustalić, czy guz jest złośliwy (rakowy) czy łagodny (nienowotworowy), Twój lekarz wykona biopsję guza. Opcje leczenia raka nosa obejmują operację, chemioterapię, radioterapię, terapię celowaną i opiekę paliatywną (w celu złagodzenia objawów).