Nowa epidemia wirusa Ebola typu Bundibugyo w Afryce Środkowej

W maju 2026 r. epidemia śmiertelnej choroby rozprzestrzeniała się szybciej, niż systemy opieki zdrowotnej były w stanie ją śledzić. Zanim lekarze zidentyfikowali chorobę, setki osób już zachorowały. Była to Ebola — ale nie ten szczep wirusa, na który świat był przygotowany.

Jak rozpoczęła się ta epidemia wirusa Ebola

Najwcześniejszym znanym przypadkiem był mężczyzna z prowincji Ituri w północno-wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga (DRK). Objawy pojawiły się u niego 24 kwietnia 2026 r., a trzy dni później zmarł. Przez wiele tygodni przyczyna jego śmierci — oraz śmierci innych osób z jego otoczenia — pozostawała nieznana.

5 maja Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) otrzymała zgłoszenie o skupisku zachorowań o wysokiej śmiertelności w strefie zdrowotnej Mongbwalu w prowincji Ituri, w tym o zgonach wśród pracowników służby zdrowia. Wstępne testy dały wynik negatywny na obecność wirusa Ebola, co zaniepokoiło badaczy. Przyczyna wkrótce stała się jasna: standardowe testy wykrywają jedynie szczep wirusa Ebola typu Zaire. Ta epidemia dotyczyła zupełnie innego szczepu — wirusa Bundibugyo.

14 maja Narodowy Instytut Badań Biomedycznych w Kinszasie zbadał 13 próbek krwi pobranych od osób z podejrzeniem zakażenia. Osiem z nich dało wynik pozytywny na obecność wirusa Bundibugyo. DRK oficjalnie ogłosiła wybuch epidemii 15 maja 2026 r. — była to 17. epidemia wirusa Ebola w historii kraju.

Czym jest wirus Bundibugyo?

Wirus Bundibugyo jest jednym z czterech typów ortoebolawirusów wywołujących chorobę Ebola u ludzi. Lekarze i naukowcy nazwali ten wirus na cześć dystryktu Bundibugyo w Ugandzie, gdzie po raz pierwszy pojawił się podczas epidemii w 2007 roku. Przed 2026 rokiem odnotowano tylko dwie znane epidemie wirusa Bundibugyo: tę z lat 2007–2008 w Ugandzie oraz epidemię z 2012 roku w Isiro w DRK.

Wirus Bundibugyo zabija od 25 do 50 procent zarażonych osób. Ten wskaźnik śmiertelności sprawia, że jest to jeden z najbardziej śmiercionośnych patogenów znanych medycynie.

To, co sprawia, że wirus Bundibugyo jest obecnie szczególnie niebezpieczny, to brak zatwierdzonej szczepionki lub leku przeciwko niemu. Szczepionka skuteczna przeciwko szczepowi Zaire — o nazwie Ervebo — nie zapewnia niezawodnej ochrony przed wirusem Bundibugyo. Naukowcy rozważali stosowanie Ervebo jako środka zapobiegawczego, a badania na zwierzętach sugerują, że może ona zapewnić częściową ochronę, jednak eksperci nadal podchodzą ostrożnie do jej skuteczności i bezpieczeństwa w przypadku stosowania przeciwko innemu szczepowi wirusa.

Jak rozprzestrzenia się choroba i jak wpływa na organizm

Podobnie jak wszystkie szczepy wirusa Ebola, wirus Bundibugyo rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z krwią lub płynami ustrojowymi osoby zakażonej. Wirusem można się również zarazić poprzez kontakt z powierzchniami skażonymi wirusem. Obsługa ciał osób, które zmarły na tę chorobę, wiąże się z wysokim ryzykiem przeniesienia wirusa.

Wirus Bundibugyo nie rozprzestrzenia się poprzez zwykły kontakt ani drogą powietrzną. Nie można zarazić się wirusem od osoby, która nie wykazuje żadnych objawów.

Po przedostaniu się do organizmu wirus Bundibugyo wywołuje gorączkę krwotoczną. Wczesne objawy przypominają wiele innych chorób: gorączka, ból głowy, ból gardła, zmęczenie i bóle mięśni. W miarę postępu infekcji u pacjentów pojawiają się poważne problemy żołądkowo-jelitowe, w tym wymioty i biegunka. Następnie wirus atakuje naczynia krwionośne organizmu i uszkadza najważniejsze narządy. U niektórych pacjentów pojawiają się krwawienia. Stan wielu pacjentów gwałtownie się pogarsza.

Okres inkubacji — czas między ekspozycją na wirusa a pojawieniem się objawów — trwa do 21 dni. Ten długi okres stanowi poważne wyzwanie dla działań zapobiegawczych, ponieważ osoba narażona na wirusa może przemieszczać się na duże odległości, zanim ktokolwiek zorientuje się, że jest nosicielem wirusa.

Powód, dla którego obecna epidemia wirusa Ebola rozprzestrzenia się tak szybko

Epidemia ogarnęła prowincję Ituri, region już wcześniej znajdujący się w bardzo trudnej sytuacji. Obszar ten boryka się z aktywnym konfliktem, a 1,9 miliona osób potrzebuje pomocy humanitarnej. Przesiedlenia ludności, przemieszczanie się pracowników związanych z górnictwem oraz częste podróże transgraniczne stworzyły warunki, w których śmiertelny wirus mógł rozprzestrzeniać się szybko i niezauważalnie.

Eksperci ds. zdrowia uważają, że wirus rozprzestrzeniał się niezauważony przez dwa do trzech tygodni, zanim rząd DRK ogłosił epidemię. Zanim władze potwierdziły przyczynę, w wielu strefach zdrowotnych pojawiły się już setki podejrzanych przypadków.

Do 15 maja przypadki rozprzestrzeniły się na trzy strefy zdrowotne w Ituri. Do 20 maja epidemia dotarła do 11 stref sanitarnych w prowincji Ituri i rozprzestrzeniła się na prowincję Północne Kivu. Potwierdzony przypadek pojawił się również w Ugandzie — był to Kongijczyk, który przybył z DRK i zmarł w stolicy Kampali. Na dzień 20 maja liczba przypadków wynosiła ponad 600 podejrzanych przypadków i 139 zgonów.

Reakcja na skalę globalną

16 maja dyrektor generalny WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus ogłosił tę epidemię stanem zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym. To oznaczenie — najwyższy poziom alarmowy, jaki może ogłosić WHO — oznacza, że epidemia stanowi zagrożenie wykraczające poza granice dotkniętych nią krajów i wymaga skoordynowanej reakcji międzynarodowej.

Amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) zmobilizowało działania, wykorzystując istniejące relacje z ministerstwami zdrowia DRK i Ugandy. 18 maja rząd Stanów Zjednoczonych wprowadził wzmożoną kontrolę podróżnych i ograniczenia wjazdu, zawieszając wjazd dla zagranicznych podróżnych, którzy w ciągu ostatnich 21 dni odwiedzili DRK, Ugandę lub Sudan Południowy.

Wśród zakażonych osób znajduje się dr Peter Stafford, amerykański lekarz i misjonarz pracujący w DRK. 17 maja uzyskał pozytywny wynik testu na chorobę wywołaną wirusem Bundibugyo, a władze przetransportowały go do Niemiec na leczenie. Jego żona i czworo małych dzieci pozostają pod obserwacją, podobnie jak inne osoby z grupy wysokiego ryzyka, które władze również przeniosły do Niemiec i Czech. Niemcy mają już doświadczenie w leczeniu pacjentów z ebolą, a krótsza odległość lotu z DRK sprawiła, że stały się one praktycznym wyborem do ewakuacji medycznej.

Międzynarodowa reakcja obejmuje wysłanie zespołów szybkiego reagowania, dostawę środków medycznych, wzmocniony nadzór nad chorobą, oceny dotyczące zapobiegania i kontroli zakażeń, utworzenie bezpiecznych ośrodków leczenia oraz działania angażujące społeczność lokalną w terenie.

Co może dać wczesna opieka wspomagająca

Chociaż nie ma zatwierdzonego leku ani szczepionki przeciwko wirusowi Bundibugyo, wczesna opieka wspomagająca ratuje życie. Lekarze stosują dożylne płyny, regulację elektrolitów, podawanie tlenu oraz leczenie infekcji wtórnych, aby utrzymać pacjentów przy życiu wystarczająco długo, by ich układ odpornościowy mógł się obronić.

Dwie poprzednie epidemie wirusa Bundibugyo — w 2007 i 2012 roku — charakteryzowały się śmiertelnością wynoszącą od 30 do 50 procent. Szybkie dotarcie do pacjentów i zapewnienie im odpowiedniej opieki wspomagającej może obniżyć ten wskaźnik do dolnej granicy tego przedziału.

Co należy wiedzieć

Dla większości osób spoza Afryki Środkowej bezpośrednie ryzyko pozostaje niskie. Wirus Ebola nie rozprzestrzenia się drogą powietrzną ani poprzez zwykły kontakt, a władze zdrowotne w wielu krajach aktywnie monitorują podróżnych i osoby narażone na kontakt z wirusem.

Jeśli mieszkasz w Demokratycznej Republice Konga, Ugandzie lub Sudanie Południowym albo planujesz podróż do tych krajów, postępuj zgodnie z wytycznymi krajowych władz zdrowotnych. Departament Stanu Stanów Zjednoczonych zalecił Amerykanom unikanie wszelkich podróży do tych krajów w obecnej sytuacji.

Większym powodem do niepokoju jest to, co ta epidemia ujawnia na temat globalnej gotowości zdrowotnej. Wirus z Bundibugyo rozprzestrzeniał się niezauważony przez tygodnie, częściowo dlatego, że standardowe testy diagnostyczne nie były zaprojektowane do jego wykrywania. Narzędzia, które sprawdziły się podczas poprzednich epidemii wirusa Ebola, zawiodły w tym przypadku. Ta luka kosztowała cenny czas.

Epidemia wirusa Bundibugyo z 2026 roku przypomina, że przygotowanie się na ostatnią chorobę to nie to samo, co przygotowanie się na następną.