12 skutków ubocznych stosowania diltiazemu i sposoby radzenia sobie z nimi

Diltiazem jest lekiem z grupy blokerów kanału wapniowego, stosowanym przede wszystkim w leczeniu nadciśnienia tętniczego, zapobieganiu bólom w klatce piersiowej (dławicy piersiowej) oraz kontrolowaniu niektórych zaburzeń rytmu serca, w szczególności częstoskurczu nadkomorowego i migotania przedsionków.

Ponadto diltiazem stosuje się w leczeniu zespołu Raynauda – schorzenia powodującego zmniejszony przepływ krwi do palców rąk i stóp. Lekarze mogą również przepisywać diltiazem do stosowania miejscowego w leczeniu szczelin odbytu; preparaty do stosowania miejscowego mają inne skutki uboczne niż leki doustne.

Jak działa lek diltiazem

Diltiazem działa poprzez blokowanie kanałów wapniowych typu L, czyli białek umożliwiających jonom wapnia przedostawanie się do komórek mięśniowych.

Wapń odgrywa ważną rolę w skurczach mięśni, w tym w skurczach ścian naczyń krwionośnych i mięśnia sercowego. Ograniczając napływ wapnia do tych komórek, diltiazem wywiera kilka skutków:

1. Rozluźnia naczynia krwionośne: Diltiazem rozluźnia mięśnie gładkie w ścianach tętnic, powodując rozszerzenie naczyń krwionośnych. Efekt ten zmniejsza opór naczyniowy i obniża ciśnienie krwi.
2. Zmniejsza obciążenie serca: Diltiazem nieznacznie zmniejsza siłę skurczów mięśnia sercowego, zmniejszając zapotrzebowanie serca na tlen.
3. Spowalnia przewodzenie elektryczne: Diltiazem spowalnia przekazywanie sygnałów elektrycznych przez węzeł przedsionkowo-komorowy (AV), co pomaga kontrolować częstość akcji serca w przypadku niektórych zaburzeń rytmu serca.

Jednak ten mechanizm działania może również powodować niepożądane skutki. Na przykład nadmierne spowolnienie sygnałów elektrycznych może prowadzić do spowolnienia tętna, natomiast nadmierne obniżenie ciśnienia krwi może powodować zawroty głowy lub omdlenia.

Skutki uboczne stosowania diltiazemu

Częste skutki uboczne stosowania diltiazemu to:

• Obrzęk kostek, stóp lub dłoni (obrzęk obwodowy).
• Ból głowy.
• Zawroty głowy.
• Zmęczenie, uczucie osłabienia lub brak energii.
• Spowolnienie akcji serca (bradykardia).
• Zaczerwienienie twarzy.
• Zaparcia.
• Nudności.
• Niestrawność.
• Wysypka skórna.

Rzadziej występujące działania niepożądane diltiazemu to:

• Niskie ciśnienie krwi.
• Kołatanie serca.
• Senność.
• Zaburzenia snu lub bezsenność.
• Biegunka.
• Wymioty.
• Suchość w ustach.
• Nieprawidłowe stężenia enzymów wątrobowych.
• Swędzenie skóry.
• Zmiany w przewodzeniu elektrycznym serca, w tym blok przedsionkowo-komorowy.

Rzadkie, ale niebezpieczne działania niepożądane diltiazemu to:

• Ciężkie reakcje alergiczne, w tym anafilaksja.
• Ciężkie spowolnienie akcji serca lub zaawansowany blok serca.
• Nasilenie niewydolności serca.
• Omdlenie (synkopa).
• Uszkodzenie wątroby.
• Ciężkie reakcje skórne.
• Poważne zaburzenia rytmu serca.

Nie u wszystkich występują te działania niepożądane. Niektóre działania niepożądane występują częściej przy wyższych dawkach lub u osób z istniejącymi wcześniej problemami sercowo-naczyniowymi.

Poniżej wyjaśniamy, na czym polegają te działania niepożądane, oraz podpowiadamy, jak ich uniknąć lub je złagodzić.

1. Obrzęk kostek, stóp i dłoni (obrzęk obwodowy)

Obrzęk obwodowy jest najczęstszym skutkiem ubocznym stosowania diltiazemu, występującym u około 5% osób przyjmujących ten lek. Można zauważyć obrzęk w okolicy kostek, stóp lub podudzi, szczególnie po długotrwałym staniu lub siedzeniu.

Diltiazem rozluźnia naczynia krwionośne poprzez ograniczenie napływu wapnia do komórek mięśni gładkich. Lek ten może jednak w różny sposób oddziaływać na małe tętnice i żyły, zmieniając ciśnienie w drobnych naczyniach krwionośnych zwanych naczyniami włosowatymi.

Gdy ciśnienie wewnątrz naczyń włosowatych wzrasta, płyn może przedostawać się z krwiobiegu do otaczających tkanek. Nagromadzony płyn powoduje obrzęk, szczególnie w dolnych częściach ciała, ponieważ grawitacja sprzyja gromadzeniu się płynu w nogach i stopach.

Aby uniknąć lub zmniejszyć obrzęki, należy:

• Podnosić nogi podczas siedzenia lub leżenia, aby ułatwić powrót płynów w kierunku serca.
• Unikać długotrwałego siedzenia lub stania w jednej pozycji.
• Regularnie spacerować, aby pobudzić krążenie krwi.
• Unikać nadmiernego spożycia soli, ponieważ sód sprzyja zatrzymywaniu płynów.
• Noś wygodne obuwie i unikaj ciasnych skarpet, które ograniczają krążenie krwi.

Łagodny obrzęk ustąpi, gdy organizm przyzwyczai się do leku. Jeśli jednak obrzęk utrzymuje się, nasila się lub utrudnia codzienne czynności, skontaktuj się z lekarzem.

Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jeśli obrzęk występuje wraz z dusznością, szybkim przyrostem masy ciała lub trudnościami w oddychaniu w pozycji leżącej, ponieważ objawy te mogą wskazywać na pogorszenie niewydolności serca.

2. Ból głowy

Ból głowy jest kolejnym często zgłaszanym działaniem niepożądanym, występującym u około 4% osób przyjmujących diltiazem. Po rozpoczęciu przyjmowania leku diltiazem lub zwiększeniu dawki może wystąpić łagodny lub umiarkowany ból głowy, uczucie ucisku lub pulsowanie w głowie.

Przyczyna: Diltiazem rozluźnia naczynia krwionośne, w tym tętnice zaopatrujące mózg. Zmiany średnicy naczyń krwionośnych i ciśnienia krwi mogą oddziaływać na otaczające je struktury wrażliwe na ból i przyczyniać się do powstawania bólów głowy.

Do powstawania bólu głowy może również przyczyniać się dostosowanie ciśnienia krwi i krążenia po rozpoczęciu przyjmowania leku.

Aby złagodzić ból głowy, należy:

• Pić wystarczającą ilość wody w ciągu dnia, aby uniknąć odwodnienia.
• Zapewnić sobie wystarczającą ilość snu i utrzymywać regularny harmonogram snu.
• Unikać nadmiernego spożywania alkoholu.
• Odpoczywać w cichym otoczeniu.
• Unikać pomijania posiłków.
• Zapytać farmaceutę lub lekarza o odpowiedni lek przeciwbólowy. Paracetamol jest ogólnie uważany za odpowiedni dla osób przyjmujących diltiazem.

Bóle głowy często ustępują w ciągu pierwszego tygodnia, gdy organizm dostosowuje się do leku. Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli bóle głowy utrzymują się, nasilają się lub utrudniają wykonywanie codziennych czynności.

3. Zawroty głowy

Diltiazem rozszerza naczynia krwionośne i obniża ciśnienie krwi. Jeśli ciśnienie krwi spadnie zbyt mocno, mózg może tymczasowo otrzymywać mniejszy dopływ krwi, szczególnie podczas szybkiego wstawania, co powoduje zawroty głowy.

Diltiazem może również spowalniać tętno. Jeśli serce bije zbyt wolno, by utrzymać odpowiednie krążenie krwi, mogą wystąpić zawroty głowy.

W przypadku częstych zawrotów głowy należy poprosić lekarza o sprawdzenie ciśnienia krwi i tętna.

4. Zmęczenie, uczucie osłabienia i brak energii

Około 2% osób przyjmujących diltiazem odczuwa niezwykłe zmęczenie lub osłabienie. Możesz zauważyć, że codzienne czynności wymagają większego wysiłku lub że szybciej się męczysz.

Przyczyna: Diltiazem nieznacznie zmniejsza siłę skurczów mięśnia sercowego i spowalnia przewodzenie impulsów elektrycznych w sercu. Lek ten może również obniżać ciśnienie krwi i tętno.

Efekty te mogą zmniejszać ilość krwi pompowanej przez serce podczas niektórych czynności, co u niektórych osób przyczynia się do uczucia zmęczenia lub osłabienia.

Zmęczenie może jednak wynikać również z leczonej choroby sercowo-naczyniowej, więc lek nie zawsze jest jego przyczyną.

5. Spowolnione tętno (bradykardia)

Bradykardia oznacza tętno wolniejsze od normy. U osób dorosłych tętno spoczynkowe poniżej 60 uderzeń na minutę klasyfikuje się jako bradykardię. Należy pamiętać, że wolne tętno nie zawsze jest oznaką problemu zdrowotnego.

W przypadku niewielkiego spadku częstości akcji serca objawy mogą być niezauważalne. Jednak bardzo wolna częstość akcji serca może powodować zawroty głowy, osłabienie, omdlenia lub duszności.

Diltiazem blokuje kanały wapniowe w sercu, zwłaszcza w węźle zatokowo-przedsionkowym (SA) i przedsionkowo-komorowym (AV). Węzeł zatokowo-przedsionkowy normalnie generuje impulsy elektryczne, które inicjują każde uderzenie serca. Węzeł przedsionkowo-komorowy kontroluje przekazywanie tych impulsów z górnych komór serca do dolnych.

Ograniczając napływ wapnia do tych komórek, diltiazem spowalnia aktywność elektryczną i może obniżyć tętno. Około 2% osób przyjmujących diltiazem doświadcza bradykardii.

Ryzyko to wzrasta, gdy diltiazem jest stosowany w połączeniu z innymi lekami spowalniającymi tętno.

Aby uniknąć tego działania niepożądanego, należy:

• Przyjmować diltiazem dokładnie zgodnie z zaleceniami lekarza.
• Zapytać lekarza, czy należy monitorować tętno w domu.
• Poinformować lekarza, jeśli pacjent przyjmuje inne leki nasercowe, zwłaszcza beta-blokery, takie jak metoprolol lub bisoprolol, lub digoksynę.
• Należy zgłaszać się na wizyty kontrolne, aby lekarz mógł ocenić tętno i wynik elektrokardiogramu (EKG).

6. Uderzenia gorąca i zaczerwienienie twarzy

Diltiazem rozluźnia mięśnie gładkie w ściankach naczyń krwionośnych, powodując ich rozszerzenie. Kiedy naczynia krwionośne znajdujące się blisko skóry rozszerzają się, przez te obszary skóry przepływa więcej krwi. Zwiększony przepływ krwi może sprawiać, że skóra wydaje się zaczerwieniona i jest niezwykle ciepła w dotyku.

Około 1,4% osób przyjmujących diltiazem doświadcza uderzeń gorąca.

7. Zaparcia

Wapń odgrywa ważną rolę w skurczach mięśni gładkich, w tym mięśni przewodu pokarmowego.

Blokując kanały wapniowe, diltiazem może osłabiać skurcze odpowiedzialne za przemieszczanie pokarmu i odpadów przez jelita. Spowolnienie perystaltyki jelit powoduje, że z kału wchłaniana jest większa ilość wody, co sprawia, że stolec staje się twardszy i trudniejszy do wydalenia.

Około 1% osób przyjmujących diltiazem doświadcza zaparć.

Aby uniknąć lub złagodzić zaparcia, należy:

• Spożywać więcej pokarmów bogatych w błonnik, w tym warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych.
• Pić wystarczającą ilość wody w ciągu dnia, chyba że zalecono ograniczenie spożycia płynów.
• Regularnie ćwiczyć, aby pobudzić pracę jelit.
• Wprowadzić regularną rutynę toaletową.
• Nie ignoruj potrzeby wypróżnienia.

Jeśli te środki nie pomogą, zapytaj farmaceutę lub lekarza o odpowiedni środek przeczyszczający.

8. Nudności i wymioty

Diltiazem może wpływać na aktywność mięśni gładkich przewodu pokarmowego i zmieniać przepływ pokarmu przez przewód pokarmowy. Zmiany w perystaltyce przewodu pokarmowego mogą przyczyniać się do wystąpienia dolegliwości żołądkowych, niestrawności i nudności.

9. Niestrawność i dolegliwości żołądkowe

Niestrawność (dyspepsja) może powodować dolegliwości w górnej części brzucha, wzdęcia, nudności lub uczucie pełności po posiłku.

Diltiazem może wpływać na aktywność mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Zmiany w perystaltyce przewodu pokarmowego mogą przyczyniać się do wzdęć, dolegliwości brzusznych i niestrawności.

Około 1% osób przyjmujących diltiazem doświadcza niestrawności.

10. Niskie ciśnienie krwi (hipotensja)

Objawy hipotensji mogą obejmować zawroty głowy, uczucie osłabienia, niewyraźne widzenie, nudności i omdlenia.

Diltiazem rozluźnia mięśnie gładkie otaczające naczynia krwionośne, powodując rozszerzenie tętnic. Rozszerzenie to zmniejsza opór przepływu krwi, obniżając ciśnienie krwi.

Jeśli ciśnienie krwi spadnie nadmiernie, mózg i inne narządy mogą tymczasowo otrzymywać niewystarczający dopływ krwi, co powoduje objawy takie jak zawroty głowy i omdlenia.

Około 1% osób przyjmujących diltiazem doświadcza hipotensji.

11. Kołatanie serca i zaburzenia rytmu serca

Możesz odczuwać, że serce mocno bije, trzepocze, przyspiesza lub przeskakuje uderzenia.

Diltiazem zazwyczaj pomaga regulować niektóre nieprawidłowe rytmy serca poprzez spowolnienie przewodzenia elektrycznego przez węzeł przedsionkowo-komorowy.

Jednak zmiany częstości akcji serca, ciśnienia krwi i przewodzenia elektrycznego mogą czasami powodować nietypowe odczucia związane z biciem serca. Kołatanie serca może również wynikać z choroby serca, a nie z działania leku.

Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jeśli kołatanie serca utrzymuje się lub towarzyszy mu ból w klatce piersiowej, duszności, zawroty głowy lub omdlenia.

12. Blok przedsionkowo-komorowy

Blok przedsionkowo-komorowy to stan, w którym sygnały elektryczne przemieszczające się z górnych komór serca (przedsionków) do dolnych komór (komór) ulegają opóźnieniu lub przerwie.

Wyróżnia się różne stopnie bloku przedsionkowo-komorowego:

• Blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia: Sygnały elektryczne przemieszczają się wolniej niż normalnie, ale wszystkie sygnały nadal docierają do komór.
• Blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia: Niektóre sygnały elektryczne nie docierają do komór.
• Blok przedsionkowo-komorowy trzeciego stopnia: Sygnały elektryczne z przedsionków nie docierają do komór, co powoduje całkowity blok serca.

Około 4% osób przyjmujących diltiazem doświadcza bloku przedsionkowo-komorowego. Diltiazem blokuje kanały wapniowe w węźle przedsionkowo-komorowym, spowalniając sygnały elektryczne, które przez niego przechodzą. Chociaż działanie to pomaga kontrolować niektóre nieprawidłowe rytmy serca, nadmierne spowolnienie może opóźnić lub przerwać przekazywanie impulsów elektrycznych. U niektórych osób efekt ten może powodować blok przedsionkowo-komorowy.