12 skutków ubocznych leku ranibizumab (Lucentis)

Lek ranibizumab (Lucentis) pomaga zachować wzrok u osób cierpiących na choroby spowodowane nieprawidłowym rozrostem naczyń krwionośnych lub ich przeciekaniem w obrębie siatkówki. Siatkówka to wrażliwa na światło tkanka znajdująca się w tylnej części oka. Wiele chorób siatkówki może stopniowo uszkadzać widzenie centralne, ograniczać zdolność czytania i utrudniać wykonywanie codziennych czynności, jeśli nie zostanie podjęte leczenie.

Ranibizumab stał się jednym z najważniejszych leków we współczesnej okulistyce, ponieważ może spowolnić postęp choroby, zmniejszyć obrzęk siatkówki i poprawić wzrok u wielu pacjentów.

W przeciwieństwie do leków przyjmowanych doustnie lub podawanych dożylnie, okulista wstrzykuje ranibizumab bezpośrednio do ciała szklistego, czyli żelu wypełniającego wnętrze gałki ocznej. Bezpośredni wstrzyknięcie pozwala na dotarcie wysokiego stężenia leku do siatkówki, jednocześnie ograniczając jego ekspozycję na resztę organizmu.

Mechanizm działania leku ranibizumab (Lucentis)

Ranibizumab jest fragmentem przeciwciała wyprodukowanym laboratoryjnie.

Lek ten działa na białko zwane czynnikiem wzrostu śródbłonka naczyniowego A (VEGF-A). VEGF-A jest białkiem sygnałowym, które stymuluje wzrost nowych naczyń krwionośnych i zwiększa przeciek płynu z istniejących naczyń krwionośnych.

Wiele chorób siatkówki powoduje nadmierną produkcję VEGF-A. Wysokie stężenia tego białka powodują szereg szkodliwych zmian.

• Pod siatkówką lub w jej obrębie powstają kruche nowe naczynia krwionośne.
• Naczynia krwionośne przepuszczają płyn do tkanki siatkówki.
• Naczynia krwionośne mogą krwawić.
• Plamka żółta, odpowiedzialna za ostre widzenie centralne, ulega obrzękowi.
• Z upływem czasu komórki siatkówki otrzymują mniej tlenu.

Ranibizumab silnie wiąże się z VEGF-A, zanim białko to dotrze do swoich receptorów na komórkach naczyń krwionośnych. Blokowanie tego białka przynosi szereg korzystnych skutków.

• Wzrost nieprawidłowych naczyń krwionośnych ulega spowolnieniu lub zatrzymaniu.
• Zmniejsza się przeciekanie z naczyń krwionośnych.
• Obrzęk siatkówki stopniowo ustępuje.
• Zmniejsza się prawdopodobieństwo wystąpienia krwawienia.
• Wzrok często się stabilizuje lub poprawia.

Lek pozostaje aktywny w oku przez kilka tygodni. Ponieważ organizm stopniowo go eliminuje, do utrzymania efektu leczenia zazwyczaj konieczne są powtarzane wstrzyknięcia.

Skutki uboczne leku ranibizumab (Lucentis)

Ranibizumab może powodować skutki uboczne związane z zabiegiem wstrzyknięcia, samym lekiem lub, rzadko, skutki ogólnoustrojowe.

Częste skutki uboczne stosowania leku Lucentis (ranibizumab) to:

• Ból oka
• Zaczerwienienie oka
• Uczucie, jakby coś znajdowało się w oku
• Niewielkie krwawienie na białku oka
• Zwiększone łzawienie
• Suchość oczu
• Niewyraźne widzenie krótko po wstrzyknięciu
• Pływające plamki w polu widzenia
• Łagodny wzrost ciśnienia w gałce ocznej
• Ból głowy.

Rzadziej występujące, ale istotne klinicznie działania niepożądane leku Lucentis (ranibizumab) to:

• Zaćma spowodowana przypadkowym urazem podczas wstrzyknięcia
• Zapalenie wewnątrzgałkowe
• Uszkodzenie rogówki
• Krwotok do ciała szklistego
• Rozdarcie siatkówki
• Odwarstwienie siatkówki
• Utrzymujące się podwyższenie ciśnienia w gałce ocznej.

Rzadkie, ale poważne działania niepożądane leku Lucentis (ranibizumab) to:

• Zakażenie wewnątrzgałkowe
• Ciężka reakcja alergiczna
• Zator tętnicy siatkówkowej
• Udar mózgu
• Zawał serca
• Zgon związany z ciężką chorobą sercowo-naczyniową, chociaż bezpośredni związek nie został jednoznacznie udowodniony.

Poniżej wyjaśniamy skutki uboczne i podpowiadamy, jak ich uniknąć lub je złagodzić.

1. Ból oka

Ból oka jest najczęstszym skutkiem ubocznym po wstrzyknięciu do ciała szklistego. Większość pacjentów opisuje łagodną bolesność lub podrażnienie, które utrzymuje się od kilku godzin do dwóch dni.

Igła iniekcyjna przebija zewnętrzną ścianę gałki ocznej. Proces ten powoduje tymczasowe uszkodzenie tkanek. Do dyskomfortu przyczyniają się również roztwory antyseptyczne, uchwyty do powiek oraz tymczasowe rozciąganie powierzchni oka.

2. Zaczerwienienie oka

Oko może być zaczerwienione przez 3–4 dni po wstrzyknięciu.

Igła do wstrzyknięcia może uszkodzić drobne naczynia krwionośne w spojówce, czyli przezroczystej błonie pokrywającej białą część oka. Roztwór antyseptyczny może również powodować przejściowe podrażnienie.

Około 15% osób, którym podano ten lek, doświadcza zaczerwienienia spojówki.

3. Niewielkie krwawienie na białku oka

Na białku oka może pojawić się jasnoczerwona plamka.

Igła do wstrzyknięcia może uszkodzić małe powierzchowne naczynie krwionośne. Krew gromadzi się pod spojówką, powodując krwotok podspojówkowy.

Objaw ten często wygląda przerażająco, ale zazwyczaj nie zagraża wzroku.

4. Uczucie, że coś znajduje się w oku

Wielu pacjentów odczuwa w oku uczucie piasku lub ziarenka w oku.

Roztwór antyseptyczny tymczasowo podrażnia powierzchnię rogówki. Podczas zabiegu mogą również powstać niewielkie zadrapania powierzchni rogówki.

5. Zespół suchego oka

Powtarzające się działanie środka antyseptycznego oraz przejściowe zaburzenia filmu łzowego zmniejszają nawilżenie powierzchni oka.

6. Niewyraźne widzenie

Widzenie zazwyczaj staje się przejściowo niewyraźne bezpośrednio po wstrzyknięciu leku.

Na powstawanie niewyraźnego widzenia wpływa kilka czynników:

• Do ciała szklistego mogą dostać się drobne pęcherzyki powietrza.
• Lek tymczasowo zmienia właściwości optyczne wewnątrz oka.
• Po wstrzyknięciu może wystąpić przejściowe zaburzenie funkcji siatkówki.

7. Pływające plamki

W polu widzenia mogą pojawiać się małe, poruszające się plamki lub nitki.

W ciele szklistym mogą tymczasowo unosić się drobne pęcherzyki powietrza, cząsteczki białka lub niewielkie ilości krwi.

Te plamki znikną samoistnie w ciągu 3–4 dni.

Należy natychmiast zgłosić się do lekarza, jeśli nagle pojawią się liczne plamki w polu widzenia, którym towarzyszą błyski światła lub zasłona zasłaniająca pole widzenia, ponieważ objawy te mogą wskazywać na odwarstwienie siatkówki.

8. Nieznaczny wzrost ciśnienia w gałce ocznej

Ciśnienie w gałce ocznej zwykle wzrasta bezpośrednio po wstrzyknięciu i wraca do normy w ciągu 30–60 minut.

Wstrzyknięty płyn tymczasowo zwiększa objętość wewnątrz gałki ocznej. Dodatkowa objętość podnosi ciśnienie wewnątrzgałkowe do momentu, aż płyn się rozprzestrzeni.

Należy poinformować lekarza, jeśli cierpi się na jaskrę.

9. Ból głowy

Niektóre osoby odczuwają łagodny ból głowy po wstrzyknięciu.

Przyczyną bólu głowy mogą być przejściowe zmiany ciśnienia w gałce ocznej, niepokój oraz łagodny stan zapalny.

10. Stan zapalny wewnątrz gałki ocznej

Stan zapalny wewnątrz gałki ocznej może zagrażać wzroku, jeśli nie zostanie poddany leczeniu.

Objawy obejmują:

• Ból oka
• Zaczerwienienie oka
• Niewyraźne widzenie
• Wrażliwość na światło.

Układ odpornościowy może reagować na lek lub na białka wprowadzone podczas leczenia. Komórki zapalne gromadzą się wewnątrz gałki ocznej i uszkadzają delikatne tkanki siatkówki.

Sterylne zapalenie wewnątrzgałkowe występuje u około 0,5% pacjentów.

11. Zaćma spowodowana wstrzyknięciem

Soczewka naturalna może ulec zmętnieniu, jeśli zostanie przypadkowo uszkodzona podczas wstrzyknięcia.

Igła do wstrzyknięcia może przypadkowo dotknąć soczewki, zwłaszcza podczas zabiegów trudnych technicznie.

12. Krwotok do ciała szklistego

Krwawienie wewnątrz ciała szklistego może nagle spowodować pogorszenie widzenia.

Igła do wstrzyknięcia może spowodować krwawienie, a podczas zabiegu mogą krwawić kruche, nieprawidłowe naczynia krwionośne.

13. Pęknięcie siatkówki i odwarstwienie siatkówki

W siatkówce może powstać pęknięcie, przez które pod nią gromadzi się płyn, powodując odwarstwienie siatkówki.

Przyczyna: Procedura wstrzyknięcia może wywołać nacisk na ciało szkliste, które w ten sposób pociąga za siatkówkę.

Należy niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną, jeśli zauważysz liczne nowe plamki unoszące się w polu widzenia, błyski światła lub cień lub zasłonę zasłaniającą pole widzenia. Wczesne leczenie często pozwala zachować wzrok.

14. Infekcja wewnątrzgałkowa

Infekcja wewnątrzgałkowa nazywana jest endoftalmitą. Powikłanie to stanowi stan zagrożenia życia, ponieważ w ciągu kilku dni może dojść do trwałej utraty wzroku.

Przyczyna: Pomimo starannej sterylizacji podczas wstrzyknięcia do oka mogą dostać się bakterie.

Lek nie powoduje bezpośrednio infekcji. Procedura wstrzyknięcia stwarza jednak okazję do przedostania się mikroorganizmów do oka.

Endoftalmitis występuje u około 0,05% osób, którym podano ten lek.

15. Utrzymujący się wzrost ciśnienia w gałce ocznej

U niektórych osób po wielu wstrzyknięciach dochodzi do długotrwałego podwyższenia ciśnienia w gałce ocznej.

Powtarzające się wstrzyknięcia mogą ograniczać prawidłowy odpływ cieczy wodnistej przez siatkę beleczkową. Do powstania tego problemu mogą również przyczyniać się drobne cząsteczki białka lub powtarzające się obciążenia mechaniczne.

Utrzymujące się podwyższenie ciśnienia występuje u około 3% osób poddanych długotrwałemu leczeniu.

16. Udar mózgu i zawał serca

Po wstrzyknięciu bardzo niewielkie ilości ranibizumabu przedostają się do krwiobiegu.

Czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego A pomaga w utrzymaniu zdrowych naczyń krwionośnych. Blokowanie tego białka w całym organizmie mogłoby teoretycznie zwiększyć ryzyko tworzenia się skrzepów krwi lub utrudnić regenerację naczyń krwionośnych.

Jednak szeroko zakrojone badania kliniczne wykazały, że ryzyko udaru mózgu i zawału serca jest bardzo niskie.

Aby zmniejszyć to ryzyko, należy poinformować lekarza, jeśli niedawno przeszedłeś udar mózgu lub zawał serca, cierpisz na niekontrolowane nadciśnienie tętnicze lub masz poważną chorobę sercowo-naczyniową.

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz rozważy korzyści i ryzyko.

Lucentis (ranibizumab) jest jednym z najskuteczniejszych leków stosowanych w leczeniu chorób siatkówki spowodowanych nieprawidłowym rozrostem naczyń krwionośnych i ich przeciekaniem. Większość działań niepożądanych ma łagodny charakter, jest przejściowa i związana raczej z zabiegiem wstrzyknięcia niż z samym lekiem. Najczęstsze objawy to dyskomfort w oku, zaczerwienienie oka, krwawienie podspojówkowe, niewyraźne widzenie oraz przejściowy wzrost ciśnienia w gałce ocznej.