Kto powinien brać statyny i kiedy?

Według badań przeprowadzonych przez Northwestern University Feinberg School of Medicine w Chicago, statyny są jednymi z najczęściej przepisywanych leków w USA, a ich roczna sprzedaż przekracza 18 miliardów dolarów.

Wiadomo, że statyny znacznie zmniejszają ryzyko zawału serca lub udaru poprzez obniżenie poziomu „złego” cholesterolu we krwi. Ale nie są już przepisywane wyłącznie na podstawie wyników badań krwi danej osoby. Obecnie statyny stosuje się, gdy dana osoba ma 7,5% lub większe ryzyko zawału serca lub udaru mózgu w ciągu najbliższych 10 lat,lub pacjentom, u których rozpoznano chorobę sercowo-naczyniową.

Lista zatwierdzonych leków statynowych

Jedenaście leków statynowych jest obecnie zatwierdzonych przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków, w tym cztery leki złożone o ustalonej dawce. Siedem głównych leków to:

• Lipitor (Atorwastatyna)
• Lescol (Fluwastatyna)
• Mevacor (lowastatyna)
• Livalo (pitawastatyna)
• Prawachol (Prawastatyna)
• Zocor (Simwastatyna)
• Crestor (rozuwastatyna)

Dostępne są również niedrogie wersje generyczne.

Korzyści ze statyn

Leki statynowe obniżają poziom cholesterolu poprzez hamowanie enzymu wątrobowego, znanego jako reduktaza HMG Co-A, który jest kluczem do syntezy cholesterolu. Konsekwentne stosowanie tych leków wiąże się ze znaczną redukcją „złego” cholesterolu LDL, umiarkowaną redukcją trójglicerydów i niewielkim wzrostem „dobrego” cholesterolu HDL.

Efekty te przekładają się na dodatkowe korzyści sercowo-naczyniowe, w tym:

• Zmniejszenie gromadzenia się płytki nazębnej na ścianach tętnic
• Stabilizacja blaszek miażdżycowych, aby nie odrywały się i nie powodowały niedrożności tętnic w sercu lub mózgu
• Zmniejszone zapalenie tętnic mierzone testem białka C-reaktywnego (CRP)
• Zmniejszone tworzenie się skrzepów krwi w miejscu niedrożności

Efekty te mogą również pomóc w obniżeniu ciśnienia krwi, szczególnie u osób ze stanem przednadciśnieniowym, które nie przyjmują jeszcze leków na nadciśnienie.

Częste skutki uboczne statyn

Chociaż statyny przynoszą znaczne korzyści osobom z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, mogą wystąpić skutki uboczne związane z ich stosowaniem. Większość z nich ma nasilenie łagodne do umiarkowanego i zazwyczaj ustępuje, gdy organizm dostosuje się do leczenia. Do najczęstszych należą:

• Mdłości
• Gaz
• Rozstrój żołądka
• Bół głowy
• Zawroty głowy
• Zmęczenie
• Wysypka
• Zaburzenia snu
• Zmniejszona koncentracja
• Bóle mięśni

Statyny mogą również powodować podwyższenie poziomu enzymów wątrobowych u jednego na 100 użytkowników. W większości przypadków wzrost ten nie jest związany z poważnym lub trwałym uszkodzeniem wątroby, ale należy zachować ostrożność, jeśli statyny są przepisywane osobom z podstawową dysfunkcją wątroby.

Wydaje się również, że statyny zwiększają ryzyko rozwoju cukrzycy typu II u niektórych, zwłaszcza kobiet po menopauzie.

Kto powinien i nie powinien brać statyn?

Na przestrzeni lat pojawiły się pewne spór, czy statyny są konieczne lub jednakowo korzystne we wszystkich grupach. Niektórzy błędnie rozumieją, że statyny nie przynoszą korzyści, a co gorsza mogą być szkodliwe. To nie jest prawda.

W 2016 r. rządowa grupa zadaniowa ds. usług prewencyjnych w USA (USPSTF) wydała zaktualizowane wytyczne, po prostu stwierdzając, że dowody są „niewystarczające”, aby zalecić przyjmowanie statyn u osób w wieku 76 lat i starszych, które nie miały historii zawału serca lub udaru mózgu. American Heart Association i American College of Cardiology również odzwierciedlają tę aktualizację w swoich wytycznych z 2018 roku.

Oświadczenie USPSTF nie było ani naganą w stosunku do statyn w tej grupie, ani sugestią, że ludzie powinni przestać przyjmować statyny po osiągnięciu wieku 76 lat. Raczej sugeruje, że korzyści mogą być mniejsze i że należy dokonać oceny klinicznej przypadku na zasadzie indywidualnej.

USPSTF wydała ponadto zalecenia dotyczące stosowania statyn w następujących grupach ryzyka:

• Leczenie statynami w małych i umiarkowanych dawkach jest zalecane dla dorosłych w wieku od 40 do 75 lat, którzy nie przeszli zawału serca ani udaru mózgu, ale są zagrożone jego wystąpieniem. Określanie odbywa się na podstawie tego, czy dana osoba ma jeden lub więcej czynników ryzyka choroby sercowo-naczyniowej i wyższe niż 7,5% obliczonego ryzyka zawału serca lub udaru mózgu w ciągu najbliższych 10 lat.
• Leczenie można również rozpocząć, po ocenie klinicznej, u osób dorosłych w tej samej grupie wiekowej, u których występuje co najmniej jeden czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego i obliczono ryzyko między 7,5 a 10%.