Zespół hiperstymulacji jajników

Przegląd

Zespół hiperstymulacji jajników jest przesadną reakcją na nadmiar hormonów. Zespół ten zwykle występuje u kobiet przyjmujących leki hormonalne do wstrzykiwań w celu stymulacji rozwoju komórek jajowych w jajnikach. Zespół hiperstymulacji jajników powoduje, że jajniki puchną i stają się bolesne.

Zespół hiperstymulacji jajników może wystąpić u kobiet poddawanych zapłodnieniu in vitro lub indukcji owulacji za pomocą leków w postaci iniekcji. Rzadziej zespół hiperstymulacji jajników występuje podczas leczenia bezpłodności za pomocą leków przyjmowanych doustnie, takich jak klomifen.

Leczenie zależy od ciężkości stanu. Zespół hiperstymulacji jajników może ulec samoistnej poprawie w łagodnych przypadkach, podczas gdy ciężkie przypadki mogą wymagać hospitalizacji i dodatkowego leczenia.

Objawy zespołu hiperstymulacji jajników

Objawy zespołu hiperstymulacji jajników często rozpoczynają się w ciągu tygodnia po zastosowaniu leków do wstrzykiwań w celu stymulacji owulacji, chociaż czasami pojawienie się objawów może zająć dwa tygodnie lub dłużej. Objawy mogą wahać się od łagodnych do ciężkich i mogą z czasem ulec pogorszeniu lub poprawie.

Łagodny do umiarkowanego zespół hiperstymulacji jajników

W przypadku łagodnego do umiarkowanego zespołu hiperstymulacji jajników objawy mogą obejmować:

• Łagodny do umiarkowanego ból brzucha
• Wzdęcia brzucha lub zwiększony rozmiar talii
• Mdłości
• Wymioty
• Biegunka
• Ból w okolicy jajników

Niektóre kobiety, które stosują leki na płodność do wstrzykiwania, cierpią na łagodną postać zespołu hiperstymulacji jajników. Zespół zwykle ustępuje po około tygodniu. Ale jeśli dojdzie do ciąży, objawy zespołu hiperstymulacji jajników mogą się nasilić i trwać od kilku dni do tygodni.

Ciężki zespół hiperstymulacji jajników

W przypadku ciężkiego zespołu hiperstymulacji jajników objawy obejmują:

• Szybki przyrost masy ciała — ponad 1 kilogram w ciągu 24 godzin
• Silny ból brzucha
• Ciężkie, uporczywe nudności i wymioty
• Zakrzepy
• Zmniejszone oddawanie moczu
• Duszność
• Napięty lub powiększony brzuch

Kiedy konieczna jest wizyta u lekarza?

Jeśli masz leczenie niepłodności i doświadczasz objawów zespołu hiperstymulacji jajników, powiedz o tym lekarzowi. Nawet jeśli masz łagodny przypadek zespołu hiperstymulacji jajników, twój lekarz będzie chciał cię obserwować pod kątem nagłego przyrostu masy ciała lub pogorszenia objawów.

Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, jeśli podczas leczenia niepłodności wystąpią problemy z oddychaniem lub ból nóg. Problemy te mogą wskazywać na pilną sytuację wymagającą natychmiastowej pomocy medycznej.

Przyczyny zespołu hiperstymulacji jajników

Przyczyna zespołu hiperstymulacji jajników nie jest w pełni poznana. Pewną rolę odgrywa posiadanie wysokiego poziomu ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej — hormonu zwykle wytwarzanego podczas ciąży — wprowadzonego do organizmu. Naczynia krwionośne jajnika reagują nieprawidłowo na ludzką gonadotropinę kosmówkową i zaczynają wyciekać płyn. Ten płyn pęcznieje w jajnikach, a czasem duże ilości przedostają się do jamy brzusznej.

Podczas leczenia niepłodności ludzka gonadotropina kosmówkowa może być podawana jako „wyzwalacz”, aby dojrzały pęcherzyk uwolnił swoje jajo. Zespół hiperstymulacji jajników zwykle występuje w ciągu tygodnia po otrzymaniu wstrzyknięcia ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej. Jeśli pacjentka zajdzie w ciążę podczas cyklu leczenia, zespół hiperstymulacji jajników może się pogorszyć, ponieważ organizm zaczyna wytwarzać własną ludzką gonadotropinę kosmówkową w odpowiedzi na ciążę.

Wstrzykiwane leki na płodność częściej powodują zespół hiperstymulacji jajników niż leczenie klomifenem, lekiem podawanym w postaci pigułki przyjmowanej doustnie. Sporadycznie zespół hiperstymulacji jajników występuje samoistnie, niezwiązany z leczeniem niepłodności.

Czynniki ryzyka

Czasami zespół hiperstymulacji jajników występuje u kobiet bez żadnych czynników ryzyka. Ale czynniki, o których wiadomo, że zwiększają ryzyko wystąpienia zespołu hiperstymulacji jajników, obejmują:

• Zespół policystycznych jajników — powszechne zaburzenie rozrodcze, które powoduje nieregularne miesiączki, nadmierny wzrost włosów i nietypowy wygląd jajników w badaniu ultrasonograficznym
• Duża liczba pęcherzyków
• Wiek poniżej 35 lat
• Niska masa ciała
• Wysoki lub gwałtownie rosnący poziom estradiolu (estrogenu) przed strzałem spustowym ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej
• Poprzednie epizody zespołu hiperstymulacji jajników

Powikłania zespołu hiperstymulacji jajników

Ciężki zespół hiperstymulacji jajników występuje rzadko, ale może zagrażać życiu. Powikłania mogą obejmować:

• Gromadzenie się płynu w jamie brzusznej, a czasem w klatce piersiowej
• Zaburzenia elektrolitowe (sód, potas)
• Zakrzepy krwi w dużych naczyniach, zwykle w nogach
• Niewydolność nerek
• Skręt jajnika
• Pęknięcie torbieli w jajniku, które może prowadzić do poważnego krwawienia
• Problemy z oddychaniem
• Utrata ciąży w wyniku poronienia lub przerwania ciąży z powodu powikłań
• Śmierć (rzadko)

Zapobieganie zespołowi hiperstymulacji jajników

Aby zmniejszyć szanse na rozwój zespołu hiperstymulacji jajników, będziesz potrzebować zindywidualizowanego planu leków na płodność. Spodziewaj się, że twój lekarz będzie uważnie monitorował każdy cykl leczenia, w tym częste badania ultrasonograficzne w celu sprawdzenia rozwoju pęcherzyków i badania krwi w celu sprawdzenia poziomu hormonów.

Strategie pomagające zapobiegać zespołowi hiperstymulacji jajników obejmują:

• Dostosowanie leków. Twój lekarz stosuje najniższą możliwą dawkę gonadotropin, aby stymulować jajniki i wywołać owulację.
• Dodawanie leków. Niektóre leki wydają się zmniejszać ryzyko zespołu hiperstymulacji jajników bez wpływu na szanse zajścia w ciążę. Leki te obejmują małą dawkę aspiryny; agoniści dopaminy, tacy jak karbergolina lub chinogloid; i wlewy wapnia. Podawanie kobietom z zespołem policystycznych jajników leku metformina (Glumetza) podczas stymulacji jajników może pomóc w zapobieganiu hiperstymulacji.
• Jeśli poziom estrogenu jest wysoki lub masz dużą liczbę rozwiniętych pęcherzyków, lekarz może zalecić przerwanie przyjmowania leków do wstrzykiwań i odczekanie kilku dni przed podaniem ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej, która wywołuje owulację.
• Unikanie stosowania strzału wyzwalającego ludzką gonadotropinę kosmówkową. Ponieważ zespół hiperstymulacji jajników często rozwija się po podaniu zastrzyku wyzwalającego ludzką gonadotropiną kosmówkową, opracowano alternatywy dla wyzwalania ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej przy użyciu agonistów Gn-RH, takich jak leuprolid (Lupron), jako sposób zapobiegania lub ograniczania zespołu hiperstymulacji jajników.
• Zamrażanie zarodków. Jeśli przechodzisz zapłodnienie in vitro, wszystkie pęcherzyki (dojrzałe i niedojrzałe) mogą zostać usunięte z twoich jajników, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia zespołu hiperstymulacji jajników. Dojrzałe pęcherzyki są zapładniane i zamrażane, a twoje jajniki odpoczywają. Możesz wznowić proces zapłodnienia in vitro w późniejszym terminie, gdy Twój organizm będzie na to gotowy.

Diagnostyka zespołu hiperstymulacji jajników

W przypadku zespołu hiperstymulacji jajników lekarz może postawić diagnozę na podstawie:

• Fizyczny egzamin. Twój lekarz będzie szukał jakiegokolwiek przyrostu masy ciała, wzrostu obwodu talii i bólu brzucha, który możesz mieć.
• USG. Jeśli masz zespół hiperstymulacji jajników, badanie ultrasonograficzne może wykazać, że twoje jajniki są większe niż zwykle, z dużymi wypełnionymi płynem torbielami, w których rozwinęły się pęcherzyki. Podczas leczenia lekami na płodność lekarz regularnie ocenia jajniki za pomocą USG pochwy.
• Badanie krwi. Niektóre badania krwi pozwalają lekarzowi sprawdzić nieprawidłowości we krwi i czy czynność nerek jest zaburzona z powodu zespołu hiperstymulacji jajników.

Leczenie zespołu hiperstymulacji jajników

Zespół hiperstymulacji jajników zwykle ustępuje samoistnie w ciągu tygodnia lub dwóch lub nieco dłużej, jeśli jesteś w ciąży. Leczenie ma na celu zapewnienie komfortu, zmniejszenie aktywności jajników i uniknięcie powikłań.

Leczenie łagodnego do umiarkowanego zespołu hiperstymulacji jajników

Łagodny zespół hiperstymulacji jajników zwykle ustępuje samoistnie. Leczenie umiarkowanego zespołu hiperstymulacji jajników może obejmować:

• Zwiększone spożycie płynów
• Częste badania fizykalne i ultradźwięki
• Codzienne ważenie i pomiary talii w celu sprawdzenia drastycznych zmian
• Pomiar ilości moczu, który produkujesz każdego dnia
• Badania krwi w celu monitorowania odwodnienia, braku równowagi elektrolitowej i innych problemów
• Drenaż nadmiaru płynu brzusznego za pomocą igły wprowadzonej do jamy brzusznej
• Leki zapobiegające powstawaniu zakrzepów krwi (antykoagulanty)

Ciężki zespół hiperstymulacji jajników

W przypadku ciężkiego zespołu hiperstymulacji jajników może być konieczne przyjęcie do szpitala w celu monitorowania i agresywnego leczenia, w tym płynów dożylnych. Twój lekarz może podać ci lek o nazwie kabergolina, aby złagodzić objawy. Czasami lekarz może również podać inne leki, takie jak antagonista hormonu uwalniającego gonadotropinę (Gn-RH) lub letrozol (Femara) — w celu zahamowania aktywności jajników.

Poważne powikłania mogą wymagać dodatkowego leczenia, takiego jak operacja pękniętej torbieli jajnika lub intensywna opieka w przypadku powikłań w wątrobie lub płucach. Możesz również potrzebować leków przeciwzakrzepowych, aby zmniejszyć ryzyko zakrzepów krwi w nogach.

Opieka w domu

Jeśli rozwiniesz łagodny zespół hiperstymulacji jajników, prawdopodobnie będziesz w stanie kontynuować codzienną rutynę. Postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza, które mogą obejmować następujące zalecenia:

• Spróbuj środka przeciwbólowego dostępnego bez recepty, takiego jak acetaminofen (Tylenol), aby złagodzić dyskomfort w jamie brzusznej, ale unikaj ibuprofenu (Advil, Motrin IB) lub soli sodowej naproksenu (Aleve), jeśli niedawno miałaś transfer zarodka, ponieważ leki te mogą zakłócać implantację zarodka zarodek.
• Unikaj współżycia seksualnego, ponieważ może być bolesne i może spowodować pęknięcie torbieli w jajniku.
• Utrzymuj lekki poziom aktywności fizycznej, unikając forsownych lub intensywnych działań.
• Codziennie waż się na tej samej wadze i mierz wokół brzucha, informując lekarza o nietypowych wzrostach.
• Zadzwoń do lekarza, jeśli objawy nasilą się.

Przygotowanie do wizyty u lekarza

Jeśli masz czas, dobrze jest przygotować się przed wizytą u lekarza.

Co możesz zrobić, aby się przygotować

• Zapisz wszelkie objawy, których doświadczasz. Podaj wszystkie swoje objawy, nawet jeśli uważasz, że nie są ze sobą powiązane.
• Zrób listę wszystkich przyjmowanych leków i suplementów witaminowych. Zapisz dawki leków i częstotliwość ich przyjmowania.
• Zabierz ze sobą członka rodziny lub przyjaciela. Możesz otrzymać wiele informacji, a zapamiętanie wszystkiego może być trudne.
• Weź ze sobą notatnik. Użyj go do zapisania ważnych informacji podczas wizyty u lekarza.
• Przygotuj listę pytań, które możesz zadać swojemu lekarzowi.

Niektóre podstawowe pytania, które należy zadać, obejmują:

• Jaka jest najbardziej prawdopodobna przyczyna moich objawów?
• Jakich testów potrzebuję?
• Czy zespół hiperstymulacji jajników zwykle ustępuje samoistnie, czy też konieczne będzie leczenie?

Upewnij się, że całkowicie rozumiesz wszystko, co mówi ci lekarz. Nie wahaj się poprosić lekarza o powtórzenie informacji lub zadawanie dodatkowych pytań w celu wyjaśnienia.

O co może zapytać twój lekarz

Lekarz może zadać ci następujące pytania:

• Kiedy zaczęły się twoje objawy?
• Jak poważne są twoje objawy?
• Czy coś poprawia objawy?
• Czy coś wydaje się pogarszać objawy?