Co to jest katatonia (zachowanie katatoniczne)?

Katatonia to zespół psychoruchowy charakteryzujący się niezwykłymi zaburzeniami zachowania i ruchu. Zachowanie katatoniczne może objawiać się powolnym lub osłabionym ruchem (typ opóźniony lub akinetyczny), nadmiernym lub pobudzonym ruchem (typ podekscytowany) lub niebezpiecznymi zmianami fizjologicznymi (typ złośliwy).

Szacuje się, że 10% osób hospitalizowanych z powodu ostrych stanów psychicznych ma objawy katatonii. Ten stan może zagrażać życiu, ale jest również wysoce uleczalny.

Rodzaje zachowań katatonicznych

Przez lata psychiatrzy nieformalnie dzielili zachowania katatoniczne na trzy główne typy.

Chociaż katatonia jest zdefiniowana w „Podręczniku diagnostycznym i statystycznym zaburzeń psychicznych” (DSM-5), typy nie są. Oznaczenia są jednak przydatne zarówno dla klinicystów, jak i dla pacjentów, aby zrozumieć różne sposoby, w jakie może przejawiać się zachowanie katatoniczne.

Nieformalne rodzaje katatonii obejmują:

• Opóźniona lub akinetyczna katatonia
• Podekscytowana katatonia
• Złośliwa lub śmiertelna katatonia

Opóźnione lub akinetyczne zachowanie katatonii

Katatonia opóźniona lub akinetyczna charakteryzuje się spowolnionymi ruchami lub brakiem ruchu. Osoba z opóźnioną katatonią może wydawać się zamrożona w miejscu i może nie odpowiadać na pytania, głośne dźwięki lub bodźce wzrokowe.

Interakcje mogą obejmować kopiowanie słów lub wzorców ruchowych osoby, z którą rozmawiają.

Zachowania charakterystyczne dla tego typu mogą obejmować:

• Nieruchomość
• Niemota
• Gapiowski
• Sztywność
• Katalepsja

• Echolalia (powtarzające się dźwięki) i echopraksja (powtarzające się ruchy)

Zachowanie podekscytowanej katatonii

Katatonia wzbudzona jest mniej powszechna niż katatonia akinetyczna. Ten typ charakteryzuje się szybkimi lub nadmiernymi ruchami, które zwykle są bezsensowne, impulsywne i poruszone.

Zachowania charakterystyczne dla tego typu mogą obejmować:

• Silne pobudzenie psychoruchowe
• Mimika
• Impulsywność

Złośliwe lub śmiertelne zachowanie katatoniczne

Złośliwa lub śmiertelna katatonia jest często związana z typem podekscytowanym. Może prowadzić do dysregulacji autonomicznej (w tym drastycznych zmian ciśnienia krwi, częstości akcji serca, temperatury i częstości oddechów) oraz zmian poziomu świadomości.

Ten rodzaj katatonii może być śmiertelny i wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. Jego zachowania i objawy obejmują:

• Hipertermia
• Zmiany ciśnienia krwi
• Zmiany tętna
• Zmiany częstości oddechów
• Delirium
• Wyzysk

Objawy

Objawy katatonii są szerokie i różnią się w zależności od typu.

Zgodnie z DSM-5, co najmniej trzy z 12 poniższych objawów powinny być obecne, aby spełnić kryteria rozpoznania katatonii:

• Otępienie
• Katalepsja
• Niemota
• Woskowa elastyczność
• Negatywizm
• Postawa
• Manieryzmy
• Stereotyp
• Podniecenie
• Grymasy
• Echolalia
• Echopraksja

Czasami katatonia wiąże się z odmową jedzenia. Może to prowadzić do niedożywienia i odwodnienia — niekoniecznie są to objawy katatonii, ale są konsekwencją niektórych zachowań katatonicznych.

Powoduje

Historycznie katatonia była klasyfikowana jako podtyp schizofrenii. W 1994 r. do DSM dodano „katatonię wtórną do stanu chorobowego”, ponieważ stało się jasne, że ludzie z wieloma schorzeniami mogą mieć katatonię.

W 2013 r. nowy DSM-5 dalej zmienił klasyfikację katatonii, wymieniając ją teraz jako niezależny zespół, a także specyfikator wielu podstawowych diagnoz.

Katatonia wiąże się z ponad 100 schorzeniami.

Warunki te obejmują:

• Metaboliczny
• Autoimmunologiczny
• Zapalny
• Zakaźny
• Neoplastyczny
• Polekowe (leki przeciwpsychotyczne, immunosupresanty, antybiotyki, narkotyki)

W jednym badaniu z 2020 r. zbadano przypadek katatonii u mężczyzny z COVID-19. Badanie zakłada, że ​​ze względu na swoje cechy neuroinwazyjne i brak innych wyjaśnień medycznych, SARS-coV-2 spowodował katatonię u tego pacjenta. To pierwsze badanie, które powiązało katatonię z koronawirusem.

Prawdopodobnie trudno jest zidentyfikować pojedynczą biologiczną przyczynę katatonii, ponieważ zespół ten występuje w kontekście tak wielu różnych zaburzeń. Naukowcy sugerują, że nieprawidłowości w układach kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) i neuroprzekaźnika glutaminianu mogą przyczyniać się do katatonii.

Badania obrazowania mózgu wykazały zmniejszoną aktywność w stanie spoczynku i zmniejszoną aktywację zadań w obszarach motorycznych kory czołowej i ciemieniowej w związku z katatonią.

Inne doniesienia wykazały zwiększoną aktywność w obszarach przedruchowych, szczególnie w katatonii typu akinetycznego.

Ostatecznie należy przeprowadzić więcej badań, aby wyciągnąć wnioski na temat zmian aktywności mózgu i innych przyczyn katatonii.

Diagnoza

Aby zdiagnozować katatonię, osoba musi mieć trzy z 12 objawów wymienionych w DSM-5.

Jeśli masz objawy katatonii, Twój lekarz przeprowadzi dokładną ocenę neuropsychiatryczną. Może to obejmować narzędzia do badań przesiewowych katatonii, takie jak Skala Oceny Katatonii Busha-Francisa, Skala Oceny Katatonii Northoffa lub Skala Oceny Katatonii Brauniga.

Nie ma testu laboratoryjnego, który mógłby zdiagnozować katatonię. Jednak lekarz może zlecić między innymi pełną morfologię krwi (CBC), panel metaboliczny, żelazo w surowicy, analizę płynu mózgowo-rdzeniowego i badania przesiewowe leków, aby wykluczyć podstawowe schorzenia lub potencjalne przyczyny.

Diagnoza katatonii zostanie sklasyfikowana jako jedna z następujących:

• Katatonia związana z innym zaburzeniem psychicznym (specyfikator katatonii)
• Zaburzenie katatoniczne spowodowane innym schorzeniem
• Nieokreślona katatonia

Leczenie

Bardzo ważne jest, aby szukać leczenia katatonii. Ten stan jest nie tylko niezwykle ograniczający życie, ale może prowadzić do zagrażających życiu powikłań. Na szczęście katatonia jest wysoce uleczalna i ma dobre rokowanie, gdy jest leczona.

Dowody kliniczne potwierdzają dwie główne ścieżki leczenia katatonii: benzodiazepiny i terapię elektrowstrząsową (ECT).

Lek

Przegląd systematyczny z 2018 r. wykazał, że benzodiazepiny są najczęściej badanym sposobem leczenia katatonii. Najszerzej badanym lekiem jest lorazepam, którego dawki wahają się od 2 miligramów (mg) do 16 mg na dobę, ale czasami wymagane są nawet wyższe dawki.

Remisja katatonii w tych badaniach wahała się od 66-100%. Pacjenci z długotrwałymi objawami katatonii mogą nie reagować tak dobrze na leczenie.

Należy zauważyć, że poza klozapiną, u osób z katatonią należy zasadniczo unikać leków przeciwpsychotycznych. Leki przeciwpsychotyczne mogą w rzeczywistości nasilać objawy katatonii, co jest kolejnym powodem, dla którego tak ważna jest dokładna diagnoza.

Terapia elektrowstrząsami

ECT jest skuteczny w leczeniu katatonii, ale jest zwykle stosowany jako leczenie drugiego rzutu po próbnym leczeniu.

Leczenie EW wymaga znieczulenia ogólnego. Zabieg wykonuje się zazwyczaj obustronnie (po obu stronach mózgu) w średniej dawce trzy razy w tygodniu. Wskaźnik sukcesu ECT w remisji katatonii waha się od 59-100% w istniejących badaniach.

W rzadszych przypadkach EW może być stosowany jako leczenie pierwszego rzutu u osób z katatonią nowotworową i objawami zagrażającymi życiu. Początkowo leczenie jest zwykle podawane codziennie.

ECT może powodować poznawcze skutki uboczne. Twój lekarz przedyskutuje zalety i wady EW w odniesieniu do Twojej wyjątkowej sytuacji, zanim zaleci Ci to.