Co to jest paranoja?

Paranoja to poczucie bycia zagrożonym lub prześladowanym w przypadku braku dowodów na to, że tak właśnie jest. Możesz sądzić, że jesteś okłamywany, skradziony lub oszukiwany, nawet jeśli nie masz dowodów. W skrajnych przypadkach możesz sądzić, że jesteś zatruty lub masz w swoim ciele urządzenie śledzące.

Paranoja jest cechą niektórych zaburzeń psychicznych, takich jak choroba afektywna dwubiegunowa i schizofrenia. W takich przypadkach paranoja może być bardzo niepokojąca, a nawet obezwładniająca i niebezpieczna. Może to być jednak również związane z czynnikami społeczno-ekonomicznymi, fizycznymi i przekonaniami kulturowymi.

Charakterystyka i funkcje

Ludzie rozumieją świat częściowo poprzez dokonywanie atrybucji poprzez osądzanie i przyjmowanie przyczyn zachowań i zdarzeń. U osób z paranoją na te atrybucje wpływa błąd poznawczy, znany jako błąd atrybucji. Oznacza to, że popełniają systematyczne błędy w ocenie przyczyn własnego i innych zachowań.

Termin „paranoja” często kojarzy się z byciem niemądrym lub dramatycznym, ale w rzeczywistości istnieją dwa podstawowe elementy, które definiują paranoję: przekonanie, że nastąpi krzywda, w połączeniu z uprzedzeniem atrybucyjnym, że inni zamierzają wyrządzić krzywdę.

Co więcej, paranoja może się charakteryzować intensywnymi i irracjonalnymi uporczywymi uczuciami strachu, złości i bezpodstawnej zdrady, które objawiają się objawami i zachowaniami, takimi jak:

• Argumentacja
• Obrona wobec wyimaginowanej krytyki
• Trudność z przebaczeniem
• Nadmierna czujność
• Niezdolność do relaksu lub chroniczny niepokój
• Izolacja
• Czuję się jak ofiara
• Czuję się niezrozumiany
• Uczucie prześladowania
• Zaabsorbowanie ukrytymi motywami, wykorzystywanie lub zdrada
• Złe relacje z innymi z powodu nieufności

Rodzaje

Objawy paranoi mogą się różnić w zależności od ukrytych przekonań. Naukowcy podzielili te przekonania na wspólne podtypy lub tematy.

Niektóre typowe podtypy paranoi obejmują:

• Paranoja prześladowcza jest ogólnie uważana za najczęstszy podtyp. Polega na poczuciu się na celowniku, tak jakby ktoś mógł Cię obserwować, nękać, wykluczać lub sabotować. Objawy obejmują gniew i próby powstrzymania dostrzeganych zagrożeń, w tym wzywanie władz o pomoc lub poruszanie się w nadziei na pozostawienie prześladowcy w tyle.

• Paranoja wielkości jest również uważana za powszechną. Odnosi się do samozadowolenia przekonań (tj., że z natury jesteś lepszy od innych). Pacjenci doświadczający urojeń wielkościowych mogą stać się kłótliwi lub agresywni.

• Paranoja procesowa odnosi się do nieuzasadnionej tendencji do angażowania prawa w codzienne spory. Charakteryzuje się kłótniami, roszczeniami o prześladowania i domaganiem się łamania praw, a także próbami zemsty.

• Erotyczna paranoja lub paranoja zazdrości odnosi się do nieuzasadnionego przekonania, że ​​twój małżonek lub partner jest niewierny. Osoba z tym podtypem potwierdza swoje wrodzone uprzedzenia wątpliwymi dowodami.

Powoduje

Chociaż dokładne przyczyny paranoi nie są znane, czynniki środowiskowe mogą obejmować narażenie na traumę, bezsenność, izolację społeczną i zmiany leków. Często wiąże się to ze skutkami używania substancji i zaburzeniami psychicznymi. Może istnieć wkład genetyczny, szczególnie gdy występuje jako część zaburzenia psychicznego.

Zaburzenia psychiczne

Osoby z pewnymi zaburzeniami psychicznymi (psychiatrycznymi) mogą mieć objawy paranoi jako centralny aspekt ich prezentacji.

Te zaburzenia psychiczne obejmują:

• Paranoidalne zaburzenie osobowości (PPD): Zgodnie ze swoją nazwą, PPD to rodzaj zaburzenia osobowości charakteryzujący się zachowaniami paranoidalnymi, w tym niesłabnącą nieufnością i podejrzliwością wobec innych, nawet jeśli nie ma powodu do podejrzeń. Początek jest powiązany z czynnikami biologicznymi, genetycznymi i środowiskowymi, w tym urazami fizycznymi i emocjonalnymi.

• Zaburzenie urojeniowe, typ prześladowczy: Ten podtyp zaburzenia urojeniowego jest definiowany przez paranoidalne uczucia myśli o prześladowaniach, w tym o konspiracji i groźbie ze strony sił zewnętrznych. Ludzie mogą doświadczać powiązanych halucynacji, a nawet wzywać policję o pomoc. Oprócz czynników biologicznych i genetycznych stres może być wyzwalaczem.

Czynniki społeczne i środowiskowe

Przynależność do niższej klasy społeczno-ekonomicznej jest znanym czynnikiem kulturowej paranoi. Te przekonania nie są skierowane na siebie, ale są produktem dorastania w społeczeństwie, w którym status społeczno-ekonomiczny bezpośrednio wpływa na liczbę codziennych zmagań i poczucie bezpieczeństwa. Rasizm, poczucie bezsilności i przekonania, że ​​rząd lub „władze, które są” spiskują przeciwko tobie, są oznakami niższego statusu społeczno-ekonomicznego.

Psychologia nadzoru to kolejny czynnik ryzyka paranoi kulturowej. Odnosi się do powszechnego przekonania, że ​​dane osobowe ludzi są wykorzystywane do złych celów.

Fizyczny

Paranoja może być również wynikiem warunków fizycznych, które wpływają na zdolności poznawcze danej osoby lub powodują pogorszenie funkcji poznawczych.

Fizyczne przyczyny paranoi obejmują:

• Paranoja polekowa wynika z toksyczności leku i może być związana z zaburzeniem używania substancji. Może wystąpić podczas przedawkowania, odstawienia lub mieszania substancji. Niektóre przykłady obejmują amfetaminy i halucynogeny.

• Paranoja związana z chorobą Alzheimera jest zazwyczaj powiązana z utratą pamięci (np. osoba zapomina, gdzie schowała portfel i staje się podejrzliwa wobec kradzieży). Może być również powiązany z ekspresją utraty pamięci (np. osoba nie rozumie utraty pamięci, więc obwinia innych w celu nadania sensu). Może się pogorszyć wraz ze spadkiem funkcji pamięci.

• Demencja to grupa chorób, które powodują zmiany w mózgu, prowadzące do pogorszenia pamięci i funkcji poznawczych, a nawet zmian osobowości. Próby zrekompensowania luk w pamięci i nadania sensu rzeczywistości mogą prowadzić do błędnych przekonań i skutkować paranoidalnymi myślami i zachowaniami.

• Demencja naczyniowa pojawia się czasami po udarze. Odnosi się do demencji spowodowanej zmniejszonym dopływem krwi do mózgu, który pozbawia go niezbędnego tlenu i składników odżywczych. Może wpływać na obszary mózgu związane z pamięcią, ruchem i mową. Jeśli pamięć jest osłabiona, paranoja może skutkować w podobny sposób jak w przypadku choroby Alzheimera.

Diagnoza

Jeśli podejrzewaną przyczyną paranoi jest zaburzenie psychiczne, lekarz zazwyczaj przeprowadza wywiad lekarski i przeprowadza badanie fizykalne. Kryteria DSM-5 zostaną wykorzystane do określenia, jakie zaburzenie psychiczne ma dana osoba.

Kryteria DSM-5 dotyczące zaburzeń psychicznych, których centralną częścią jest paranoja, obejmują:

• Paranoidalne zaburzenie osobowości (PPD): Objawy muszą zaczynać się we wczesnej dorosłości; zawierają nieuzasadnione podejrzenia i nieufność, co skutkuje niechęcią do zwierzania się innym, a także szybkością we wrogości i błędnej interpretacji łagodnych uwag jako osobistych ataków.

• Zaburzenie urojeniowe, typ prześladowczy: Urojenia prześladowcze muszą być nie dziwaczne (mogą mieć miejsce w rzeczywistości), nie mogą mieć charakterystycznych objawów innych zaburzeń psychotycznych, np. schizofrenii, muszą być obecne przez miesiąc lub dłużej.

Chociaż wszyscy od czasu do czasu doświadczamy paranoidalnych myśli i uczuć, paranoja może czasami być oznaką ukrytego stanu. Dlatego ważne jest, aby wiedzieć, kiedy szukać pomocy.

Jeśli twoja paranoja staje się problemem, powodując zwiększony niepokój, kłótnie i drażliwość, lub zauważysz, że stajesz się bardzo podejrzliwy i nieufny wobec innych, porozmawiaj ze swoim lekarzem o tym, co może powodować twoją paranoję. Im wcześniej zwrócisz się o pomoc, tym szybciej zaczniesz leczyć przyczynę swojej paranoi i tym lepsza będzie jakość Twojego życia.