Duszności z uczuciem ucisku w klatce piersiowej: przyczyny i leczenie

Duszności, którym towarzyszy uczucie ucisku w klatce piersiowej, to poważny objaw wymagający natychmiastowej konsultacji lekarskiej w celu wykluczenia stanów zagrażających życiu, takich jak zawał serca lub zatorowość płucna. Te dwa objawy często wskazują, że serce lub płuca mają trudności z zapewnieniem organizmowi odpowiedniej ilości tlenu.

Choroby i schorzenia powodujące duszności z uciskiem w klatce piersiowej

1. Ostry zespół wieńcowy (zawał serca i niestabilna dławica piersiowa)

Ostry zespół wieńcowy to grupa stanów, które występują, gdy przepływ krwi do części mięśnia sercowego nagle zmniejsza się lub ustaje. Dwie główne formy to zawał serca (zawał mięśnia sercowego) i niestabilna dławica piersiowa. Zawał serca występuje, gdy blaszka tłuszczowa wewnątrz tętnicy wieńcowej pęka, powodując powstanie skrzepu krwi i całkowite zablokowanie tętnicy. Niestabilna dławica piersiowa występuje, gdy niedrożność jest częściowa i tymczasowa, ale nadal powoduje niedostateczne ukrwienie serca.

Ostry zespół wieńcowy jest jedną z najczęstszych i najniebezpieczniejszych przyczyn duszności z uciskiem w klatce piersiowej. Ucisk w klatce piersiowej w tych stanach jest często opisywany jako ściskanie, ciężkość lub ucisk i może rozprzestrzeniać się na lewy ramień, szczękę, szyję lub plecy. Duszność występuje, ponieważ mięsień sercowy ma trudności z efektywnym pompowaniem krwi, gdy zostaje odcięty dopływ tlenu.

Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia ostrego zespołu wieńcowego obejmują palenie tytoniu, wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cholesterolu, cukrzycę, otyłość oraz występowanie chorób serca w rodzinie.

2. Niewydolność serca

Niewydolność serca oznacza, że serce nie jest już w stanie pompować krwi wystarczająco skutecznie, aby zaspokoić potrzeby organizmu.

Choroba wieńcowa, długotrwałe nadciśnienie tętnicze, przebyte zawały serca, cukrzyca oraz niektóre infekcje wirusowe z czasem uszkadzają mięsień sercowy. Gdy lewa komora serca przestaje funkcjonować prawidłowo, płyn gromadzi się w płucach (obrzęk płuc), utrudniając oddychanie i powodując uczucie ucisku w klatce piersiowej. Wiele osób z niewydolnością serca nie może leżeć płasko bez silnej duszności i budzi się w nocy, łapiąc powietrze.

3. Zatorowość płucna

Zatorowość płucna występuje, gdy skrzep krwi – najczęściej powstający w żyłach głębokich nóg – przemieszcza się do tętnic płucnych i blokuje przepływ krwi do części płuca. Długotrwała bezruch (długie loty, leżenie w łóżku po operacji), nowotwory, ciąża, doustne środki antykoncepcyjne oraz dziedziczne zaburzenia krzepnięcia zwiększają ryzyko wystąpienia tej choroby. Objawy pojawiają się nagle: silna duszność oraz ostry lub uciskający ból w klatce piersiowej.

Zatorowość płucna jest trzecim najczęstszym ostrym schorzeniem sercowo-naczyniowym na świecie.

4. Zapalenie płuc

Zapalenie płuc to infekcja tkanki płucnej wywołana przez bakterie, wirusy lub grzyby. Infekcja powoduje wypełnienie pęcherzyków płucnych (pęcherzyków płucnych) płynem i substancjami zapalnymi, co utrudnia oddychanie i ogranicza przenikanie tlenu do krwiobiegu. Ucisk w klatce piersiowej lub ból w klatce piersiowej przy zapaleniu płuc wynika zazwyczaj ze stanu zapalnego tkanki płucnej i otaczającej ją błony (opłucnej). Oddychanie i kaszel często nasilają ból.

5. Zapalenie opłucnej

Zapalenie opłucnej to stan zapalny opłucnej – dwuwarstwowej błony otaczającej płuca i wyściełającej jamę klatki piersiowej. Dwie warstwy opłucnej normalnie gładko przesuwają się względem siebie, ale gdy ulegają zapaleniu – z powodu infekcji, choroby autoimmunologicznej lub zatorowości płucnej – ocierają się o siebie przy każdym oddechu. Skutkiem tego jest ostry ból w klatce piersiowej, który nasila się podczas oddychania, kaszlu lub kichania i któremu może towarzyszyć duszność, ponieważ nieświadomie unikamy głębokich wdechów, aby uniknąć bólu.

6. Ciężka niedokrwistość

Niedokrwistość występuje, gdy krew nie zawiera wystarczającej ilości czerwonych krwinek lub hemoglobiny – białka transportującego tlen – aby zaspokoić potrzeby organizmu. Gdy niedokrwistość staje się ciężka, serce pracuje ciężej, aby zrekompensować zmniejszony dopływ tlenu, powodując duszności przy minimalnym wysiłku oraz uczucie ucisku lub napięcia w klatce piersiowej.

Niedokrwistość jest jednym z najczęstszych schorzeń na świecie. Najczęstszymi przyczynami są niedobór żelaza, niedobór witaminy B12, choroby przewlekłe oraz utrata krwi.

7. Astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc

Astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to dwie najczęstsze obturacyjne choroby płuc. Astma powoduje zwężenie dróg oddechowych w odpowiedzi na alergeny, infekcje, wysiłek fizyczny lub zanieczyszczenia powietrza. POChP – spowodowana głównie paleniem papierosów w około 85% przypadków – stopniowo niszczy tkankę płucną i powoduje przewlekłe stany zapalne dróg oddechowych. Te dwa schorzenia mogą powodować silne uczucie ucisku w klatce piersiowej i duszności podczas ostrych ataków.

8. Zaburzenia lękowe z napadami paniki

Zaburzenia lękowe z napadami paniki to nawracające, nieoczekiwane epizody intensywnego strachu, które wywołują rzeczywiste objawy fizyczne: przyspieszone bicie serca, ucisk w klatce piersiowej i silną duszność. Wzrost poziomu adrenaliny podczas ataku paniki powoduje hiperwentylację, która zmienia poziom dwutlenku węgla we krwi i wywołuje napięcie mięśni klatki piersiowej. Te odczucia fizyczne są rzeczywiste, a nie wyimaginowane – nie wynikają jednak z chorób serca ani płuc.

Co należy zrobić, gdy wystąpią duszności i ucisk w klatce piersiowej

Najważniejsze, aby zrozumieć, że duszności w połączeniu z uciskiem w klatce piersiowej stanowią stan zagrożenia życia, dopóki nie zostanie udowodnione, że jest inaczej. Nigdy nie należy czekać, aby sprawdzić, czy objawy ustąpią samoistnie.

Natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe, jeśli:

Ucisk w klatce piersiowej jest nowy, silny lub przypomina uczucie ściskania lub ciężaru
Objawy pojawiły się nagle lub szybko się nasilają
Odczuwasz również ból promieniujący do szczęki, lewego ramienia lub pleców
Masz zawroty głowy, twoje usta są sine lub intensywnie się pocisz bez wysiłku
Odkrztusiłeś krew.

Czekając na przybycie służb ratunkowych, usiądź prosto w pozycji, która ułatwia oddychanie. Jeśli nie masz alergii na aspirynę i podejrzewasz zawał serca, rozżuj (nie połykaj w całości) jedną standardową tabletkę aspiryny (325 mg).

Zgłoś się tego samego dnia do przychodni pogotowia ratunkowego – niekoniecznie karetką – jeśli objawy są łagodne, możliwe do opanowania i nie nasilają się gwałtownie, zwłaszcza jeśli masz gorączkę lub kaszel sugerujące infekcję.

Nigdy nie lekceważ nowych objawów i nie czekaj na rutynową wizytę, zwłaszcza jeśli ucisk w klatce piersiowej pojawia się przewidywalnie podczas wysiłku i ustępuje w spoczynku – jest to wzorzec bardzo charakterystyczny dla dławicy piersiowej.

Diagnozowanie duszności z uciskiem w klatce piersiowej

Po przybyciu na oddział ratunkowy lekarze szybko i jednocześnie rozpoczynają proces diagnostyczny.

Punktem wyjścia jest wywiad medyczny i badanie fizykalne. Lekarz poprosi o szczegółowy opis objawów: kiedy się pojawiły, jak się czujesz, co je nasila lub łagodzi, czy wcześniej występowały podobne objawy oraz jakie inne schorzenia występują. Lekarz osłucha również serce i płuca stetoskopem, zmierzy ciśnienie krwi na obu ramionach oraz sprawdzi poziom tlenu we krwi.

Elektrokardiogram rejestruje aktywność elektryczną serca. Lekarze wykonują to badanie w ciągu kilku minut od przybycia pacjenta, ponieważ pozwala ono szybko ustalić, czy objawy są spowodowane zawałem serca lub zaburzeniami rytmu serca.

Badania krwi są niezbędne. Lekarze mierzą poziom troponiny sercowej – białka, które mięsień sercowy uwalnia do krwiobiegu w przypadku uszkodzenia. Podwyższony poziom troponiny wskazuje na zawał serca. Pełna morfologia krwi pozwala wykryć anemię. Badanie krwi na D-dimer pomaga ocenić prawdopodobieństwo zatorowości płucnej. Analiza gazometrii krwi mierzy poziom tlenu i dwutlenku węgla we krwi.

Rentgen klatki piersiowej pozwala lekarzom ocenić wielkość i kształt serca, sprawdzić obecność płynu w płucach i wokół nich oraz wykryć zapalenie płuc lub inne problemy z płucami.

Echokardiografia wykorzystuje fale ultradźwiękowe do tworzenia obrazów serca w czasie rzeczywistym. Pokazuje ona, jak dobrze serce pompuje krew, czy zastawki działają prawidłowo, czy wokół serca znajduje się płyn oraz czy fragmenty ściany serca poruszają się w sposób nieprawidłowy – co jest oznaką zawału serca.

Tomografia komputerowa (TK) klatki piersiowej zapewnia bardzo szczegółowe obrazy przekrojowe. Angiografia płucna TK pozwala na wizualizację tętnic płucnych i może potwierdzić lub wykluczyć zatorowość płucną. Angiografia aorty metodą TK pozwala wykryć rozwarstwienie aorty.

Angiografia wieńcowa to procedura, podczas której lekarze wstrzykują środek kontrastowy bezpośrednio do tętnic wieńcowych i wykorzystują promieniowanie rentgenowskie do ich uwidocznienia. Lekarze stosują angiografię wieńcową zarówno do diagnozowania, jak i leczenia niedrożności tętnic wieńcowych.

Spirometria i inne badania czynności płuc mierzą, ile powietrza mogą pomieścić płuca i jak szybko można je wydychać. Badania te pomagają ocenić, czy objawy są spowodowane chorobą płuc.

Leczenie duszności z uciskiem w klatce piersiowej

Leczenie zależy całkowicie od przyczyny.

W przypadku zawału serca priorytetem jest jak najszybsze przywrócenie przepływu krwi. Lekarze wykonują pierwotną angioplastykę wieńcową – wprowadzają cienki cewnik do zablokowanej tętnicy, otwierają ją za pomocą małego balonika i umieszczają metalowy stent, aby utrzymać ją w stanie drożności. Wytyczne zalecają wykonanie tej procedury w ciągu 90 minut od przybycia do szpitala. Badania pokazują, że każde 30 minut opóźnienia w otwarciu zablokowanej tętnicy zwiększa ryzyko zgonu o około 7,5%. Leki rozpuszczające skrzepy zastępują angioplastykę, gdy zabieg ten nie jest natychmiast dostępny.

W przypadku niewydolności serca z płynem w płucach dożylne leki moczopędne (najczęściej furosemid) szybko usuwają nadmiar płynu, tlen wspomagający wspomaga oddychanie, a w ciężkich przypadkach wentylacja nieinwazyjna dostarcza tlen pod ciśnieniem przez maskę twarzową. Długotrwałe leczenie farmakologiczne – obejmujące leki z grupy inhibitorów enzymu konwertującego angiotensynę, beta-blokery oraz nowsze środki, takie jak inhibitory SGLT2 – znacznie zmniejsza śmiertelność.

W przypadku zatorowości płucnej leki przeciwzakrzepowe (rozrzedzające krew) zapobiegają powiększaniu się skrzepu, podczas gdy naturalne systemy organizmu go rozpuszczają. Rozległa zatorowość płucna z niestabilnością hemodynamiczną wymaga terapii trombolitycznej – podawania dożylnego silnego leku rozpuszczającego skrzep.

W przypadku zaostrzeń astmy i POChP leki rozszerzające oskrzela podawane wziewnie szybko udrażniają drogi oddechowe, kortykosteroidy ogólnoustrojowe zmniejszają stan zapalny, a dodatkowy tlen wspomaga utrzymanie odpowiedniego poziomu tlenu we krwi. Wentylacja nieinwazyjna znacznie zmniejsza śmiertelność w ciężkich zaostrzeniach POChP.

W przypadku zapalenia płuc antybiotyki zwalczają infekcję bakteryjną, a tlen i płyny dożylne wspomagają powrót do zdrowia. W przypadku zaburzeń lękowych z napadami paniki techniki kontrolowanego oddychania zapewniają natychmiastową ulgę; terapia poznawczo-behawioralna oraz leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (takie jak sertralina) są najskuteczniejszymi metodami leczenia długoterminowego.