Skurcze łydek i zawroty głowy: przyczyny i leczenie

Nagły skurcz mięśnia łydki często powoduje ból i niepokój, zwłaszcza jeśli w tym samym czasie odczuwa się również utratę równowagi lub zawroty głowy. Skurcze łydek połączone z zawrotami głowy zwykle wynikają z nadmiernej utraty płynów podczas ćwiczeń lub zbyt długiego przebywania w upale. W innych sytuacjach te dwa objawy mogą wskazywać na zaburzenia równowagi elektrolitowej, niskie ciśnienie krwi, zaburzenia hormonalne, działanie leków lub potencjalnie poważny skrzep krwi.

Skurcz łydki to nagłe, mimowolne skurczenie jednego lub obu mięśni łydki. Mięsień może stać się twardy, bolesny i trudny do rozluźnienia. Skurcze łydek często występują po wysiłku fizycznym, przeciążeniu mięśni, odwodnieniu lub zmianach w poziomie minerałów. Niektóre leki i schorzenia również zwiększają ryzyko wystąpienia skurczów łydek.

Zawroty głowy mogą oznaczać kilka różnych odczuć. Możesz odczuwać oszołomienie, omdlenie, osłabienie, brak równowagi lub wrażenie, jakby otoczenie się poruszało. Przyczyny mogą być różne – od odwodnienia i niskiego ciśnienia krwi po niski poziom glukozy we krwi, zaburzenia rytmu serca lub schorzenia wpływające na układ nerwowy.

Gdy skurcze łydek i zawroty głowy występują jednocześnie, ważną wskazówką jest to, czy oba objawy pojawiły się po poceniu się, wysiłku fizycznym, wymiotach, biegunce, długotrwałym staniu, zmianie leków lub innym zdarzeniu.

Stany lub choroby powodujące jednoczesne skurcze łydek i zawroty głowy

1. Odwodnienie i utrata elektrolitów

Odwodnienie jest najczęstszą przyczyną skurczów łydek, którym towarzyszą zawroty głowy. Do utraty wody i elektrolitów dochodzi w wyniku obfitego pocenia się, wymiotów, biegunki, gorączki, nadmiernego oddawania moczu lub po prostu niedostatecznego spożycia wody.

Utrata płynów zmniejsza objętość krwi krążącej w organizmie. W konsekwencji ciśnienie krwi może spaść, szczególnie podczas wstawania, co powoduje zawroty głowy. Jednocześnie utrata sodu i innych elektrolitów może zakłócać prawidłowe skurcze i rozluźnienie mięśni, zwiększając prawdopodobieństwo wystąpienia skurczów.

Leczenie odwodnienia zależy od stopnia nasilenia i przyczyny. Łagodne odwodnienie można złagodzić poprzez odpowiednie nawodnienie. W przypadku znacznej utraty soli i płynów bardziej wskazane może być stosowanie doustnego roztworu nawadniającego niż zwykłej wody, ponieważ roztwory te dostarczają sodu i innych składników, które wspomagają wchłanianie płynów przez jelita. Ciężkie odwodnienie może wymagać leczenia w placówce opieki zdrowotnej z zastosowaniem płynów podawanych dożylnie.

W przypadku skurczu łydki należy przerwać aktywność, delikatnie rozciągnąć łydkę i masować mięsień.

2. Wyczerpanie cieplne i skurcze cieplne

Upały mogą powodować połączenie skurczów mięśniowych i zawrotów głowy, szczególnie podczas ćwiczeń lub pracy fizycznej w gorącym otoczeniu.

Obfite pocenie się powoduje utratę wody i soli. Skurcze cieplne to bolesne skurcze, które najczęściej występują w nogach, natomiast wyczerpanie cieplne może powodować zawroty głowy, osłabienie, pragnienie, obfite pocenie się, ból głowy, nudności oraz zmniejszone oddawanie moczu.

Nasz organizm próbuje się ochłodzić, kierując większą ilość krwi do skóry i wytwarzając pot. Nadmierne pocenie się zmniejsza objętość krążącej cieczy i poziom sodu. Zmniejszona objętość krążącej cieczy może obniżyć ciśnienie krwi i powodować zawroty głowy, natomiast utrata cieczy i soli może przyczyniać się do bolesnych skurczów mięśni.

3. Niskie ciśnienie krwi i hipotonia ortostatyczna

Hipotonia ortostatyczna oznacza nadmierny spadek ciśnienia krwi po przejściu z pozycji siedzącej lub leżącej do stojącej. Typowym objawem są zawroty głowy przy wstawaniu.

Skurcze łydek mogą występować wraz z hipotensją ortostatyczną, gdy podstawowa przyczyna powoduje również odwodnienie lub utratę elektrolitów. Skurcze mogą również wynikać ze stosowania niektórych leków stosowanych w leczeniu ciśnienia krwi lub innych schorzeń. Dlatego te dwa objawy mogą czasami wskazywać na wspólną przyczynę.

Niskie ciśnienie krwi może być spowodowane odwodnieniem, utratą krwi, problemami z sercem, infekcjami, zaburzeniami endokrynologicznymi lub lekami; natomiast hipotonia ortostatyczna występuje konkretnie wtedy, gdy ciśnienie krwi spada po wstaniu, często z powodu odwodnienia, leków lub problemów z układem nerwowym.

4. Zaburzenia równowagi elektrolitowej

Nieprawidłowe stężenia potasu, magnezu, wapnia lub sodu mogą powodować skurcze mięśni. Niektóre przypadki zaburzeń równowagi elektrolitowej mogą również wywoływać zawroty głowy poprzez obniżenie ciśnienia krwi, powodując osłabienie lub zaburzenia rytmu serca.

Niski poziom potasu

Niski poziom potasu może powodować skurcze mięśni, osłabienie mięśni, zmęczenie, a w ciężkich przypadkach zaburzenia rytmu serca. Zaburzenia rytmu serca mogą powodować zawroty głowy lub omdlenia.

Niski poziom potasu może wynikać z wymiotów, biegunki, nadmiernego pocenia się, przyjmowania niektórych leków, zaburzeń hormonalnych lub pewnych problemów związanych z nerkami.

Diagnoza wymaga wykonania badania stężenia potasu we krwi. W zależności od okoliczności pracownicy służby zdrowia mogą również zbadać stężenie magnezu, wapnia, sodu, glukozy, czynność nerek, poziom hormonów oraz rytm serca.

Leczenie polega na usunięciu przyczyny leżącej u podstaw tego stanu oraz, w razie potrzeby, uzupełnieniu potasu. Łagodny niedobór można czasami leczyć za pomocą przepisanych suplementów potasu, natomiast ciężki niedobór może wymagać leczenia szpitalnego i ścisłego monitorowania pracy serca.

Niski poziom wapnia

Niski poziom wapnia może powodować skurcze mięśni, drgawki mięśniowe, sztywność mięśni oraz uczucie mrowienia. Poważne zaburzenia mogą wpływać na układ nerwowy i serce.

Diagnozę stawia się na podstawie badania stężenia wapnia we krwi oraz ustalenia przyczyny nieprawidłowego poziomu tego pierwiastka. Leczenie obejmuje uzupełnienie wapnia oraz leczenie schorzeń odpowiedzialnych za niedobór.

Niski poziom magnezu

Niski poziom magnezu może przyczyniać się do skurczów i drgawek mięśniowych i może występować w przypadku długotrwałej biegunki, niedostatecznego spożycia składników odżywczych, przyjmowania niektórych leków lub innych schorzeń. Pracownicy służby zdrowia mierzą poziom magnezu we krwi podczas badania niewyjaśnionych lub rozległych skurczów.

Leczenie zależy od stopnia nasilenia objawów i przyczyny leżącej u ich podstaw. Przyjmowanie dużych dawek suplementów mineralnych bez wykonania badań może być szkodliwe, szczególnie w przypadku upośledzenia czynności nerek.

5. Problemy związane z lekami

Niektóre leki mogą przyczyniać się do skurczów łydek, zawrotów głowy lub obu tych objawów. Na przykład leki moczopędne mogą zwiększać utratę płynów i elektrolitów, a tym samym przyczyniać się do skurczów i niskiego ciśnienia krwi. Leki stosowane w celu obniżenia poziomu cholesterolu są również czasami związane z objawami ze strony mięśni nóg.

Leki obniżające ciśnienie krwi mogą powodować zawroty głowy, gdy zbytnio obniżają ciśnienie, zwłaszcza po wstaniu z pozycji siedzącej.

6. Niewydolność nadnerczy

Niewydolność nadnerczy oznacza, że nadnercza nie wytwarzają wystarczającej ilości hormonów, w szczególności kortyzolu. Choroba Addisona jest jedną z postaci niewydolności nadnerczy.

Osoby z niewydolnością nadnerczy mogą odczuwać zmęczenie, osłabienie, utratę masy ciała, nudności, wymioty, niskie ciśnienie krwi, zawroty głowy podczas wstawania, niski poziom glukozy we krwi, a czasami zaburzenia stężenia sodu i potasu.

Kortyzol pomaga organizmowi utrzymać ciśnienie krwi i reagować na stres fizyczny. Niewydolność nadnerczy może zatem przyczyniać się do niskiego ciśnienia krwi i zawrotów głowy. Zmiany w równowadze płynów i elektrolitów mogą również przyczyniać się do osłabienia mięśni i skurczów.

Szczególnie ważną przyczyną niewydolności nadnerczy jest nagłe przerwanie leczenia kortykosteroidami po długotrwałym stosowaniu. Inną główną przyczyną choroby Addisona jest autoimmunologiczne zniszczenie nadnerczy.

W celu zdiagnozowania niewydolności nadnerczy pracownicy służby zdrowia zazwyczaj mierzą poziom kortyzolu i mogą przeprowadzić test stymulacyjny hormonem adrenokortykotropowym. Dodatkowe badania krwi oraz, w wybranych przypadkach, badania obrazowe lub testy na obecność przeciwciał pomagają zidentyfikować przyczynę.

Niewydolność nadnerczy leczy się poprzez zastąpienie hormonów, których organizm nie wytwarza. Do zastępowania kortyzolu powszechnie stosuje się hydrokortyzon, natomiast niektóre osoby z pierwotną niewydolnością nadnerczy potrzebują również fludrokortyzonu, który pomaga regulować poziom sodu, równowagę płynów oraz ciśnienie krwi. Dawki zazwyczaj wymagają dostosowania w przypadku znacznego wysiłku fizycznego.

7. Niski poziom glukozy we krwi

Niski poziom glukozy we krwi może powodować zawroty głowy, osłabienie, pocenie się, drżenie, głód, splątanie oraz inne szybko pojawiające się objawy.

Skurcze łydek nie są charakterystycznym objawem niskiego poziomu glukozy we krwi. Jednak niski poziom glukozy we krwi może występować równocześnie ze skurczami łydek z kilku powodów, w tym z powodu długotrwałego wysiłku fizycznego, niewystarczającego spożycia pokarmu, działania leków, odwodnienia lub innej choroby podstawowej. Objawy mięśniowe mogą zatem towarzyszyć zawrotom głowy, chociaż niski poziom glukozy we krwi nie jest bezpośrednią przyczyną skurczów.

Poziom glukozy we krwi poniżej 70 miligramów na decylitr, co odpowiada 3,9 milimola na litr, jest dla wielu osób uznawany za niski. Niski poziom glukozy we krwi występuje zazwyczaj w wyniku przyjęcia zbyt dużej dawki insuliny lub leków przeciwcukrzycowych, pominięcia posiłków, długotrwałego wysiłku fizycznego lub nadmiernego spożycia alkoholu.

Leczenie zależy od nasilenia objawów; w przypadku łagodnych objawów należy spożyć około 15–20 g szybko działających węglowodanów, takich jak tabletki glukozy, sok lub zwykły napój gazowany, a po 15 minutach ponownie sprawdzić poziom glukozy we krwi. Jeśli osoba ta jest nieprzytomna, ma drgawki lub nie jest w stanie bezpiecznie połykać, nie należy podawać jej pokarmu ani napojów doustnie ze względu na ryzyko zadławienia; konieczne jest natychmiastowe podanie glukagonu oraz pomoc medyczna.

8. Choroby nerek i zaburzenia elektrolitowe związane z nerkami

Choroba nerek może przyczyniać się do skurczów mięśni poprzez nieprawidłowe stężenia potasu, wapnia, magnezu, fosforanów i płynów. Choroba nerek może również wiązać się z niedokrwistością, niskim ciśnieniem krwi lub innymi problemami powodującymi zawroty głowy. Skurcze mięśni często występują u osób poddawanych dializie.

Choroby nerek mogą być spowodowane cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, infekcjami, schorzeniami dziedzicznymi, kamicą nerkową lub długotrwałym stosowaniem niektórych leków.

9. Zakrzep krwi w nodze i zatorowość płucna

Skrzep krwi w żyle głębokiej nogi jest czasami mylony z problemem mięśniowym, ponieważ może powodować ból łydki. Jednak skrzep krwi zazwyczaj powoduje uporczywy ból, obrzęk, uczucie ciepła lub zaczerwienienie skóry, a nie krótkotrwały skurcz mięśni.

Zawroty głowy stają się szczególnie niepokojące, gdy skrzep krwi przemieszcza się z nogi do płuc i powoduje zatorowość płucną. Rozległa zatorowość płucna może powodować bardzo niskie ciśnienie krwi, uczucie oszołomienia lub omdlenie. Inne możliwe objawy to nagłe trudności w oddychaniu, ból w klatce piersiowej, szybkie lub nieregularne bicie serca oraz odkrztuszanie krwi.

Do typowych przyczyn powstania skrzepu krwi w nodze (zakrzepicy żył głębokich) oraz czynników ryzyka należą: długotrwałe siedzenie lub leżenie w łóżku, zabiegi chirurgiczne, urazy, nowotwory, ciąża, palenie tytoniu, otyłość oraz niektóre leki, takie jak środki antykoncepcyjne zawierające estrogen.

Diagnoza: Do rozpoznania zakrzepicy żył głębokich powszechnie stosuje się badanie ultrasonograficzne metodą duplex. W przypadku podejrzenia zatorowości płucnej standardowym badaniem obrazowym jest tomografowa angiografia płucna, a w wybranych przypadkach stosuje się również inne badania.

Leki przeciwzakrzepowe są powszechnie stosowane, aby zapobiec powiększaniu się istniejącego skrzepu oraz zmniejszyć ryzyko powstania kolejnych skrzepów. Ciężka zatorowość płucna wymaga leczenia ratunkowego, takiego jak leki rozbijające skrzepy lub zabiegi mające na celu usunięcie skrzepu.

10. Inne możliwe przyczyny

Skurcze łydek i zawroty głowy nie zawsze są spowodowane tą samą chorobą. Dwa niepowiązane ze sobą problemy mogą występować jednocześnie.

Skurcze mięśni związane z wysiłkiem fizycznym mogą wystąpić u osoby zdrowej, natomiast zawroty głowy mogą wynikać z gwałtownego wstawania, pominięcia posiłku, odwodnienia, niepokoju lub przegrzania organizmu. Skurcze mięśni mogą również wynikać z zaburzeń nerwowych, chorób tarczycy, ciąży, zmniejszonego dopływu krwi do mięśni oraz innych schorzeń.

Zaburzenia rytmu serca to kolejna ważna przyczyna, którą warto wziąć pod uwagę, gdy zawroty głowy towarzyszą kołataniom serca, omdleniom, dyskomfortowi w klatce piersiowej lub nietypowej duszności. Nieprawidłowości elektrolitowe mogą czasami przyczyniać się do zaburzeń rytmu serca, tworząc związek między objawami mięśniowymi a zawrotami głowy.