Jak wrażliwość na gluten różni się od celiakii

Badania nad wrażliwością na gluten bez celiakii – znanej również jako nietolerancja glutenu – coraz częściej udowadniają, że można uzyskać poważne objawy po spożyciu glutenu bez celiakii.

W przełomowym badaniu nad wrażliwością na gluten opublikowanym na początku 2011 roku wybitny badacz celiakii, dr Alessio Fasano, doszedł do wniosku, że „wrażliwość na gluten” reprezentuje zupełnie inny stan niż celiakia, a większość osób cierpiących na nadwrażliwość na gluten nigdy nie zachoruje na celiakię. Chociaż jego badania są z pewnością interesujące dla społeczności medycznej, ważne jest, aby pamiętać, że jego badania nie zostały jeszcze powtórzone, a więc społeczność medyczna jako całość nadal uważa to za teorię w fazie rozwoju.

Dr Fasano i grupa złożona z wybitnych badaczy celiakii, w tym dr. Peter Green (kierownik Centrum Celiakii na Uniwersytecie Columbia) i dr Marios Hadjivassiliou (konsultant neurolog i ekspert w zakresie ataksji glutenowej), podążyli za wstępnym badaniem, wydając w lutym 2012 r. konsensus, proponując sposoby odróżnienia celiakii od glutenu. wrażliwość i ataksja glutenowa.

Dodatkowi badacze również włączyli się w odkrycia. Niektóre badania pokazują, że niektóre osoby nadwrażliwe na gluten mają podobne profile metaboliczne do zdiagnozowanej celiakii, co wskazuje, że może występować stan przed celiakią. Inne badania potwierdzają odkrycia dr Fasano, że gluten może wywoływać objawy u osób, które nie mają klasycznej celiakii.

Badania nad wrażliwością na gluten szybko ewoluują. Ponadto coraz częściej osobom, które mają dodatni wynik badania krwi na celiakię, ale ujemną biopsję, diagnozuje się nadwrażliwość na gluten.

W niektórych przypadkach ich lekarz mówi, że mogą spożywać gluten z umiarem lub mają przestrzegać diety bezglutenowej, ale nie muszą być tak ostrożni, jak pacjenci z celiakią. Innym mówi się, że są „potencjalnymi” pacjentami z celiakią, i aby sprawdzali ponownie za mniej więcej rok, aby sprawdzić, czy rozwinęli się u nich choroby.

Potrzebne będą dalsze badania, aby ustalić, czy osoby z nadwrażliwością na gluten naprawdę mogą spożywać niewielkie ilości glutenu bez uszkodzeń, czy też konkretna podgrupa osób nadwrażliwych na gluten ostatecznie zachoruje na celiakię.

Przeczytaj więcej na temat możliwych zagrożeń dla zdrowia związanych z wrażliwością na gluten: Zagrożenia dla zdrowia związane z wrażliwością na gluten

U. of Maryland Pegs „Wrażliwość na gluten” jako stan rzeczywisty

W początkowych badaniach nad wrażliwością na gluten dr Fasano, opublikowanych w Internecie w marcu 2011 r. w BMC Medicine, naukowcy odkryli wyraźne różnice między celiakią a wrażliwością na gluten na poziomie molekularnym, mimo że objawy tych dwóch stanów znacznie się pokrywały.

Dr Fasano i inni badacze z University of Maryland porównali 42 zdiagnozowanych celiakię z uszkodzeniem jelit Marsh 3 lub Marsh 4 z 26 osobami, których jelita wykazywały niewielkie lub żadne uszkodzenia, ale które nadal wyraźnie reagowały na gluten.

Dla każdego uczestnika naukowcy określili poziom przepuszczalności jelit (w celiakii jelita stają się bardziej przepuszczalne, co może umożliwić ucieczkę białek do krwiobiegu). Przyjrzeli się także genetyce oraz ekspresji genów w jelicie cienkim.

Badanie wykazało różnice w przepuszczalności jelit między grupami ludzi, a także różnice w ekspresji genów regulujących odpowiedź immunologiczną. Według dr Fasano oznacza to, że wrażliwość na gluten jest innym stanem niż celiakia.

Różnice w celiakii i wrażliwości na gluten wynikają z odpowiedzi układu immunologicznego

Różnice między tymi dwoma stanami wynikają z różnych odpowiedzi układu odpornościowego, mówi dr Fasano.

W przypadku wrażliwości na gluten, wrodzony układ odpornościowy – starsza część układu odpornościowego i pierwsza linia obrony organizmu przed najeźdźcami – reaguje na spożycie glutenu poprzez bezpośrednią walkę z glutenem. Według dr Fasano, powoduje to stan zapalny zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz układu pokarmowego.

Tymczasem celiakia obejmuje zarówno wrodzony układ odpornościowy, jak i adaptacyjny układ odpornościowy, mówi. Adaptacyjny układ odpornościowy jest bardziej zaawansowaną, wyrafinowaną częścią układu odpornościowego, a błędna komunikacja między komórkami układu odpornościowego prowadzi te komórki do walki z własnymi tkankami organizmu, powodując atrofię kosmków obserwowaną w celiakii.

Według dr Fasano osoby z wrażliwością na gluten nie mają atrofii kosmków, mimo że nadal mogą doświadczać prawie identycznych objawów z celiakią, w tym biegunki, wzdęć, bólu brzucha, bólu stawów, depresji, mgły mózgowej i migreny.

Jednak tylko osoby z odpowiedzią adaptacyjnego układu odpornościowego charakterystyczną dla celiakii są narażone na ryzyko rozwoju chłoniaka jelitowego i innych schorzeń związanych z celiakią, takich jak osteoporoza, mówi dr Fasano.

Niektóre osoby nadwrażliwe na gluten objęte badaniem dr Fasano miały niewielkie uszkodzenia jelit (sklasyfikowane jako Marsh 1 lub 2), ale te uszkodzenia miały inne biomarkery niż te obserwowane w celiakii.

„Potencjalni” pacjenci z celiakią dzielą charakterystyczny metaboliczny odcisk palca z celiakią

Istnieją inne badania wskazujące, że niektóre osoby oznaczone jako „wrażliwe na gluten” mogą w rzeczywistości mieć celiakię we wczesnym stadium.

Badanie opublikowane w czasopiśmie Journal of Proteome Research z grudnia 2010 r. wykazało, że „potencjalni” pacjenci z celiakią z dodatnimi wynikami badań krwi, ale z ujemnymi wynikami biopsji mają w rzeczywistości ten sam charakterystyczny metaboliczny odcisk palca, co zdiagnozowana celiakia. Naukowcy twierdzą, że ci „wrażliwi na gluten” ludzie mogą po prostu reprezentować wcześniejszy etap choroby, zanim spowoduje poważne uszkodzenie jelit.

W badaniu wykorzystano profilowanie metaboliczne rezonansu magnetycznego do analizy markerów biochemicznych w moczu i krwi 141 pacjentów: 61 ze zdiagnozowaną celiakią, 29 z dodatnimi wynikami badań krwi, ale ujemnymi biopsjami oraz 51 zdrowych osób z grupy kontrolnej.

Odkryli, że osoby z tak zwaną „potencjalną” celiakią miały ten sam profil biochemiczny, co zdiagnozowana celiakia, podczas gdy profile biochemiczne zdrowych osób kontrolnych znacznie się różniły.

„Nasze wyniki pokazują, że zmiany metaboliczne mogą poprzedzać rozwój atrofii kosmków jelita cienkiego i stanowią dalsze uzasadnienie wczesnego wdrożenia GFD [gluten-free diet] u pacjentów z potencjalną CD [celiac disease]”, podsumowano w badaniu.

Wrażliwość na gluten prawdopodobna u pacjentów z biopsją graniczną

W innym badaniu przyjrzano się pacjentom z objawami celiakii, których biopsje jelit ujawniły jedynie niewielkie nieprawidłowości, takie jak zmiany Marsha I lub II.

Wielu lekarzy nie zdiagnozuje celiakii, chyba że uszkodzenie jelit osiągnie poziom Marsh III lub Marsh IV.

W tym badaniu 35 pacjentów miało niewielkie uszkodzenia i mimo wszystko zalecono im przestrzeganie diety bezglutenowej. Tylko 23 pacjentów przestrzegało diety, a naukowcy wykonali biopsje kontrolne od wszystkich osób przestrzegających diety po ośmiu do 12 miesiącach.

U wszystkich 23 pacjentów, którzy stosowali dietę, nastąpiła „dramatyczna kliniczna poprawa objawów”, a większość z nich zauważyła całkowite lub częściowe wygojenie kosmków jelitowych.

Siedmiu z 11 pacjentów, którzy odmówili przestrzegania diety bezglutenowej, zostało również ocenionych 8 do 12 miesięcy później. Spośród nich sześć miało niezmienione objawy i uszkodzenie jelit i ponownie odmówiło rozpoczęcia diety bezglutenowej. Jeden zauważył zwiększone uszkodzenia w kosmkach jelitowych (od Marsh I do Marsh IIIa) i zdecydował się rozpocząć dietę.

Autorzy badania doszli do wniosku, że pacjenci, którzy nie spełniali kryteriów celiakii, byli jednak wyraźnie uczuleni na gluten i korzystali z diety bezglutenowej.

„Chociaż zmiany Marsh I-II nie mogą być klasyfikowane jako zmiany celiakii, objawy pacjentów przy prezentacji i wyraźna poprawa objawów podczas stosowania GFD [gluten-free diet], z poprawą zmian histologicznych lub bez, potwierdza założenie, że ci pacjenci są wrażliwi na gluten i mogą uzasadniać leczenie za pomocą GFD” – podsumowali naukowcy.

Wrażliwość na gluten może dotyczyć jednej na 14 osób

Według dr Fasano wrażliwość na gluten (lub nietolerancja) może dotyczyć około 6% do 7% populacji. Inni w środowisku medycznym umieścili odsetek osób nietolerujących glutenu na wyższym poziomie — widziałem szacunki wahające się od 10% do 50% populacji.

Przeczytaj więcej na temat tych liczb: Ile osób ma nadwrażliwość na gluten?

Nie da się powiedzieć, ile osób faktycznie ma nadwrażliwość na gluten bez dalszych badań i zaakceptowanych testów wrażliwości na gluten. Ale wyraźnie, nawet jeśli liczby są niskie, zmniejszą liczbę celiakii, które stanowią około 1% populacji.

Wiele osób ze społeczności osób wrażliwych na celiakię/gluten uważa, że ​​choroby wywołane glutenem układają się w „spektrum” schorzeń związanych z glutenem, z celiakią, ataksją glutenową (uszkodzenie neurologiczne spowodowane glutenem) i nadwrażliwością na gluten, które mieszczą się gdzieś w tym spektrum.

Dr Fasano mówi, że następnym krokiem jest identyfikacja markera biologicznego lub „biomarkera” wrażliwości na gluten. Badania kliniczne, które mają to zrobić, są właśnie w toku, a dr Fasano mówi, że jest „pewny”, że naukowcy wskażą ten biomarker. Stamtąd naukowcy mogą opracować test do wykrywania wrażliwości na gluten — który może być dostępny na rynku w ciągu najbliższych kilku lat.