Przegląd
Czym jest zaburzenie urojeniowe?
Zaburzenie urojeniowe, wcześniej nazywane zaburzeniem paranoidalnym, jest rodzajem poważnej choroby psychicznej – zwanej „psychozą” – w której osoba nie może odróżnić tego, co jest prawdziwe od tego, co sobie wyobraża. Główną cechą tego zaburzenia jest obecność urojeń, które są niezachwianą wiarą w coś nieprawdziwego. Osoby z zaburzeniami urojeniowymi doświadczają niedziwacznych urojeń, które obejmują sytuacje, które mogą wystąpić w prawdziwym życiu, takie jak bycie śledzonym, zatruwanie, oszukiwanie, spiskowanie przeciwko lub kochanie na odległość. Te urojenia zwykle wiążą się z błędną interpretacją percepcji lub doświadczeń. W rzeczywistości jednak sytuacje te albo wcale nie są prawdziwe, albo są mocno przesadzone.
Osoby z zaburzeniami urojeniowymi często mogą kontynuować kontakty towarzyskie i funkcjonować całkiem normalnie, z wyjątkiem przedmiotu ich urojeń, i generalnie nie zachowują się w oczywiście dziwny lub dziwaczny sposób. W przeciwieństwie do osób z innymi zaburzeniami psychotycznymi, które również mogą mieć urojenia jako objaw ich zaburzenia. Jednak w niektórych przypadkach osoby z zaburzeniami urojeniowymi mogą być tak zaabsorbowane swoimi urojeniami, że ich życie zostanie zakłócone.
Chociaż urojenia mogą być objawem bardziej powszechnych zaburzeń, takich jak schizofrenia, samo zaburzenie urojeniowe jest raczej rzadkie. Zaburzenia urojeniowe najczęściej występują w średnim lub późnym wieku.
Jakie są rodzaje zaburzeń urojeniowych?
Istnieją różne rodzaje zaburzeń urojeniowych, które opierają się na głównym temacie doświadczanych urojeń. Rodzaje zaburzeń urojeniowych obejmują:
- Erotomaniczny. Ktoś z tym typem zaburzenia urojeniowego wierzy, że inna osoba, często ktoś ważny lub sławny, jest w nim zakochany. Osoba może próbować skontaktować się z obiektem złudzenia, a zachowanie polegające na prześladowaniu nie jest rzadkością.
- Wspaniały. Osoba z tym typem zaburzenia urojeniowego ma nadmiernie rozdęte poczucie wartości, władzy, wiedzy lub tożsamości. Osoba może wierzyć, że ma wielki talent lub dokonała ważnego odkrycia.
- Zazdrosny. Osoba z tego rodzaju zaburzeniami urojeniowymi uważa, że jej małżonek lub partner seksualny jest niewierny.
- Oskarżycielski. Osoby cierpiące na tego typu zaburzenia urojeniowe wierzą, że one (lub ktoś im bliski) są źle traktowane lub że ktoś ich szpieguje lub planuje ich skrzywdzić. Nierzadko zdarza się, że osoby z tego rodzaju zaburzeniami urojeniowymi składają powtarzające się skargi do organów prawnych.
- Somatyczny. Osoba z tego typu zaburzeniami urojeniowymi uważa, że ma wadę fizyczną lub problem zdrowotny.
- Mieszany. Osoby z tym rodzajem urojeń mają dwa lub więcej rodzajów urojeń wymienionych powyżej.
Objawy i przyczyny
Co powoduje zaburzenia urojeniowe?
Podobnie jak w przypadku wielu innych zaburzeń psychotycznych, dokładna przyczyna zaburzenia urojeniowego nie jest jeszcze znana. Badacze przyglądają się jednak roli różnych czynników genetycznych, biologicznych, środowiskowych czy psychologicznych.
- Genetyczny. Fakt, że zaburzenie urojeniowe występuje częściej u osób, które mają członków rodziny z zaburzeniem urojeniowym lub schizofrenią, sugeruje, że może to być czynnik genetyczny. Uważa się, że podobnie jak w przypadku innych zaburzeń psychicznych, skłonność do rozwoju urojeń może być przenoszona z rodziców na ich dzieci.
- Biologiczny. Naukowcy badają, w jaki sposób nieprawidłowości niektórych obszarów mózgu mogą być zaangażowane w rozwój zaburzeń urojeniowych. Brak równowagi niektórych substancji chemicznych w mózgu, zwanych neuroprzekaźnikami, jest również powiązany z powstawaniem objawów urojeniowych. Neuroprzekaźniki to substancje, które pomagają komórkom nerwowym w mózgu przesyłać sobie nawzajem wiadomości. Brak równowagi w tych chemikaliach może zakłócać transmisję wiadomości, prowadząc do objawów.
- Środowiskowe/psychologiczne. Dowody sugerują, że stres może wywołać zaburzenia urojeniowe. Nadużywanie alkoholu i narkotyków również może przyczynić się do tego stanu. Ludzie, którzy mają tendencję do izolacji, na przykład imigranci lub osoby ze słabym wzrokiem i słuchem, wydają się być bardziej podatne na rozwój zaburzeń urojeniowych.
Jakie są objawy zaburzenia urojeniowego?
Obecność niedziwacznych urojeń jest najbardziej oczywistym objawem tego zaburzenia. Inne objawy, które mogą się pojawić to:
- Rozdrażniony, zły lub przygnębiony nastrój
- Halucynacje (widzenie, słyszenie lub odczuwanie rzeczy, których tak naprawdę nie ma), które są związane z urojeniami (na przykład osoba, która uważa, że ma problem z zapachem, może czuć nieprzyjemny zapach).
Diagnoza i testy
Jak diagnozuje się zaburzenie urojeniowe?
Jeśli objawy są obecne, lekarz przeprowadzi pełną historię medyczną i badanie fizykalne. Chociaż nie ma testów laboratoryjnych, aby zdiagnozować zaburzenie urojeniowe, lekarz może użyć różnych testów diagnostycznych – takich jak zdjęcia rentgenowskie lub badania krwi – aby wykluczyć chorobę fizyczną jako przyczynę twoich objawów.
Jeśli lekarz nie znajdzie fizycznej przyczyny objawów, może skierować osobę do psychiatry lub psychologa, pracowników służby zdrowia, specjalnie przeszkolonych w diagnozowaniu i leczeniu chorób psychicznych. Psychiatrzy i psycholodzy używają specjalnie zaprojektowanych narzędzi do przeprowadzania wywiadów i oceny, aby ocenić osobę pod kątem zaburzeń psychotycznych. Lekarz lub terapeuta opiera swoją diagnozę na zgłoszeniu objawów i obserwacji postawy i zachowania danej osoby.
Lekarz lub terapeuta określa następnie, czy objawy danej osoby wskazują na określone zaburzenie, jak opisano w Podręczniku diagnostyczno-statystycznym zaburzeń psychicznych (DSM-5), który jest publikowany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne i jest standardową informacją o rozpoznanych chorobach psychicznych . Według DSM-5 diagnozę zaburzenia urojeniowego stawia się, gdy osoba ma urojenia inne niż dziwaczne przez co najmniej miesiąc i nie ma charakterystycznych objawów innych zaburzeń psychotycznych, takich jak schizofrenia.
Zarządzanie i leczenie
Jak leczy się zaburzenia urojeniowe?
Leczenie zaburzeń urojeniowych najczęściej obejmuje leki i psychoterapię (rodzaj poradnictwa); jednak zaburzenie urojeniowe jest wysoce odporne na leczenie samymi lekami. Osoby z ciężkimi objawami lub narażone na zranienie siebie lub innych mogą potrzebować pobytu w szpitalu, dopóki stan się nie ustabilizuje.
Psychoterapia jest podstawowym sposobem leczenia zaburzeń urojeniowych. Zapewnia bezpieczne środowisko dla pacjentów do omawiania swoich objawów, jednocześnie zachęcając do zdrowszych i bardziej funkcjonalnych postaw i zachowań.
Leczenie psychospołeczne. Różne terapie psychospołeczne mogą pomóc w problemach behawioralnych i psychologicznych związanych z zaburzeniami urojeniowymi. Dzięki terapii pacjenci mogą również nauczyć się kontrolować swoje objawy, identyfikować wczesne sygnały ostrzegawcze nawrotu i opracować plan zapobiegania nawrotom. Terapie psychospołeczne obejmują:
- Psychoterapia indywidualna może pomóc osobie rozpoznać i skorygować podstawowe myślenie, które uległo zniekształceniu.
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) pomaga osobie nauczyć się rozpoznawać i zmieniać wzorce myślowe i zachowania, które prowadzą do kłopotliwych uczuć.
- Terapia rodzinna może pomóc rodzinom skuteczniej radzić sobie z ukochaną osobą, która ma zaburzenia urojeniowe, umożliwiając im przyczynienie się do lepszych wyników dla danej osoby.
Leki: Podstawowe leki stosowane w leczeniu zaburzeń urojeniowych to leki przeciwpsychotyczne. Leki obejmują:
- Konwencjonalne leki przeciwpsychotyczne, zwane również neuroleptykami, są stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych od połowy lat pięćdziesiątych. Leki te działają poprzez blokowanie receptorów dopaminy w mózgu. Dopamina jest neuroprzekaźnikiem, który, jak się uważa, bierze udział w rozwoju urojeń. Konwencjonalne leki przeciwpsychotyczne obejmują chlorpromazynę (Thorazine®), flufenazynę (Prolixin®), haloperidol (Haldol®), tiothixen (Navane®), trifluoperazynę (Stelazine®), perfenazynę (Trilafon®) i tiorydazynę (Mellaril®).
- Nowsze leki — zwane atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi — wydają się być bardziej skuteczne w leczeniu objawów zaburzeń urojeniowych. Leki te działają poprzez blokowanie receptorów dopaminy i serotoniny w mózgu. Serotonina to kolejny neuroprzekaźnik, który, jak się uważa, bierze udział w zaburzeniach urojeniowych. Leki te obejmują risperidon (Risperdal®), klozapinę (Clozaril®), kwetiapinę (Seroquel®), zyprazydon (Geodon®) i olanzapinę (Zyprexa®).
- Inne leki które mogą być stosowane w leczeniu zaburzeń urojeniowych obejmują środki uspokajające i antydepresyjne. Środki uspokajające mogą być stosowane, jeśli osoba ma bardzo wysoki poziom lęku i/lub problemy ze snem. Leki przeciwdepresyjne mogą być stosowane w leczeniu depresji, która często występuje u osób z zaburzeniami urojeniowymi.
Zapobieganie
Czy można zapobiegać zaburzeniom urojeniowym?
Nie ma znanego sposobu zapobiegania zaburzeniom urojeniowym. Jednak wczesna diagnoza i leczenie mogą pomóc zmniejszyć zakłócenia życia, rodziny i przyjaźni danej osoby.
Perspektywy / Prognozy
Jakie są perspektywy dla osób z zaburzeniami urojeniowymi?
Perspektywy dla osób z zaburzeniami urojeniowymi różnią się w zależności od osoby, rodzaju zaburzenia urojeniowego i okoliczności życiowych danej osoby, w tym dostępności wsparcia i chęci pozostania przy leczeniu.
Zaburzenie urojeniowe jest zwykle stanem przewlekłym (trwającym), ale przy odpowiednim leczeniu wiele osób z tym zaburzeniem może znaleźć ulgę w swoich objawach. Niektórzy ludzie całkowicie wyzdrowieją, a inni doświadczają epizodów urojeniowych przekonań z okresami remisji (braku objawów).
Niestety wiele osób z tym zaburzeniem nie szuka pomocy. Osobom z zaburzeniami psychicznymi często trudno jest rozpoznać, że nie czują się dobrze. Mogą też być zbyt zawstydzeni lub bać się leczenia. Bez leczenia zaburzenie urojeniowe może być chorobą trwającą całe życie.
Żyć z
Jakie są powikłania zaburzenia urojeniowego?
Osoby z zaburzeniami urojeniowymi mogą popaść w depresję, często w wyniku trudności związanych z urojeniami. Działanie na urojeniach również może prowadzić do przemocy lub problemów prawnych; na przykład osoba z urojeniami erotomanicznymi może prześladować lub nękać obiekt swojego urojenia, co może prowadzić do aresztowania. Co więcej, ludzie z tym zaburzeniem mogą w końcu stać się wyobcowani od innych, zwłaszcza jeśli ich urojenia zakłócają lub niszczą ich relacje.
Discussion about this post