7 skutków ubocznych trastuzumabu (Herceptin) i sposoby zapobiegania

Trastuzumab (Herceptin) to lek stosowany w celowanej terapii nowotworowej. Trastuzumab jest stosowany głównie w leczeniu nowotworów, w których wytwarzane są duże ilości białka zwanego receptorem 2 ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu (HER2). Wiele komórek raka piersi i raka żołądka wytwarza nadmierne ilości tego białka receptorowego. Nadmierna aktywność receptora stymuluje szybki wzrost guza. Trastuzumab blokuje ten sygnał wzrostu.

Typowe nazwy handlowe leku trastuzumab to Herceptin, Kanjinti, Ogivri lub Herzuma.

Lek ten jest dostępny zarówno w postaci wlewu dożylnego, jak i zastrzyku podskórnego.

Lekarze najczęściej przepisują trastuzumab w przypadku:

• Raka piersi HER2-dodatniego
• Przerzutowego raka piersi HER2-dodatniego
• Raka żołądka HER2-dodatniego.

Trastuzumab może być podawany samodzielnie lub w połączeniu z lekami stosowanymi w chemioterapii.

Badania kliniczne wykazują, że Herceptin (trastuzumab) znacząco poprawia wskaźnik przeżywalności w przypadku raka piersi HER2-dodatniego. Na przykład badania długoterminowe pokazują, że dodanie trastuzumabu do chemioterapii może zmniejszyć nawroty nowotworu o około 45% i znacząco poprawić ogólny wskaźnik przeżywalności.

Mechanizm działania leku Herceptin (trastuzumab)

Trastuzumab jest przeciwciałem monoklonalnym. Ten rodzaj leku to wyprodukowane w laboratorium białko, które celowo atakuje jedną cząsteczkę w organizmie.

Głównym celem trastuzumabu jest białko HER2, znajdujące się na powierzchni niektórych komórek nowotworowych.

To białko receptorowe normalnie stymuluje wzrost komórek. Komórki nowotworowe czasami wytwarzają niezwykle duże ilości tego białka receptorowego. Ta nieprawidłowa produkcja powoduje niekontrolowany wzrost guza.

Lek Herceptin (trastuzumab) działa poprzez następujące mechanizmy:

1. Blokowanie sygnałów wzrostu komórek

Trastuzumab wiąże się z domeną zewnątrzkomórkową białka HER2.

To wiązanie zapobiega aktywacji receptora i zatrzymuje sygnały stymulujące podział komórek nowotworowych.

2. Wyzwalanie immunologicznego niszczenia komórek nowotworowych

Po związaniu się z komórkami nowotworowymi przeciwciało to przyciąga komórki odpornościowe, takie jak komórki NK (natural killer).

Komórki te niszczą komórki nowotworowe w procesie zwanym cytotoksycznością komórkową zależną od przeciwciał.

3. Zapobieganie uwalnianiu fragmentów receptora

Niektóre komórki nowotworowe uwalniają fragmenty białka receptora. Uwalnianie to może nasilać sygnały wzrostu guza.

Trastuzumab (Herceptin) zapobiega uwalnianiu fragmentów receptora i stabilizuje strukturę receptora.

4. Wywoływanie zatrzymania cyklu komórkowego

Wiązanie trastuzumabu spowalnia cykl komórkowy komórek nowotworowych, co ogranicza wzrost guza.

Skutki uboczne leku trastuzumab (Herceptin)

Trastuzumab może powodować szereg skutków ubocznych. Niektóre z nich są łagodne, inne natomiast poważne.

Częste i istotne skutki uboczne leku Herceptin (trastuzumab) to:

• Reakcje związane z wlewem
• Uszkodzenie serca i niewydolność serca
• Niska liczba białych krwinek
• Problemy z płucami
• Zmęczenie
• Nudności
• Biegunka
• Ból głowy
• Gorączka i dreszcze
• Wysypka skórna
• Zmniejszony apetyt.

Następnie wyjaśnimy skutki uboczne i podpowiemy, jak ich uniknąć lub je złagodzić.

1. Reakcje związane z podaniem leku

Reakcje związane z podaniem leku występują u około 30% pacjentów podczas pierwszej infuzji. Ciężkie reakcje występują u około 2% pacjentów.

Trastuzumab jest lekiem białkowym podawanym w postaci wlewu dożylnego. Układ odpornościowy czasami rozpoznaje to białko jako substancję obcą. Rozpoznanie to wyzwala uwalnianie substancji zapalnych, takich jak histamina i cytokiny.

Te substancje zapalne powodują takie objawy jak:

• Gorączka
• Dreszcze
• Ból głowy
• Nudności
• Niskie ciśnienie krwi
• Duszności.

Objawy te występują zazwyczaj podczas pierwszej infuzji.

Lekarze ograniczają ten efekt uboczny poprzez:

• Powolne rozpoczęcie infuzji
• Ścisłe monitorowanie pacjenta podczas leczenia
• Podanie leków, takich jak leki przeciwhistaminowe lub kortykosteroidy, przed infuzją.

Większość reakcji ustępuje po pierwszej infuzji.

2. Uszkodzenie serca i niewydolność serca

Toksyczność sercowa jest jednym z najważniejszych skutków ubocznych.

Badania pokazują, że:

• U około 5% pacjentów rozwija się objawowa niewydolność serca
• U około 12% pacjentów dochodzi do obniżenia funkcji pompowania serca bez objawów.

Ryzyko wzrasta, gdy Herceptin (trastuzumab) jest stosowany w połączeniu z niektórymi lekami chemioterapeutycznymi, takimi jak doksorubicyna.

Komórki mięśnia sercowego zawierają niewielkie ilości białka HER2. To białko receptorowe pomaga komórkom serca naprawiać uszkodzenia spowodowane stresem.

Trastuzumab blokuje aktywność tego receptora w komórkach serca. Blokada ta ogranicza zdolność komórek mięśnia sercowego do regeneracji po uszkodzeniu.

W rezultacie funkcja mięśnia sercowego może ulec osłabieniu. Osłabienie to może prowadzić do niewydolności serca.

Objawy mogą obejmować:

• Duszności
• Obrzęki nóg
• Zmęczenie
• Szybkie bicie serca.

Lekarze ograniczają to ryzyko poprzez:

• Sprawdzanie czynności serca przed rozpoczęciem leczenia
• Regularne wykonywanie badań ultrasonograficznych serca w trakcie terapii
• Unikanie łączenia z chemioterapią antracyklinową, jeśli to możliwe
• Przerwanie stosowania leku w przypadku znacznego pogorszenia czynności serca.

Często po zaprzestaniu stosowania leku następuje poprawa czynności serca.

3. Niska liczba białych krwinek

W przypadku połączenia trastuzumabu (Herceptin) z chemioterapią u około 30% pacjentów występuje niska liczba białych krwinek.

Sam trastuzumab rzadko powoduje zahamowanie czynności szpiku kostnego. Jednak gdy lek ten jest stosowany w połączeniu z chemioterapią, takie połączenie zwiększa obciążenie komórek szpiku kostnego. Szpik kostny wytwarza białe krwinki, które chronią organizm przed infekcjami.

Zmniejszona produkcja białych krwinek zwiększa ryzyko infekcji.

Lekarze zapobiegają temu skutkowi ubocznemu poprzez:

• Regularne monitorowanie morfologii krwi
• Tymczasowe wstrzymanie leczenia, jeśli liczba białych krwinek spadnie zbyt nisko
• Stosowanie leków stymulujących produkcję białych krwinek, takich jak filgrastym.

Należy również natychmiast zgłaszać gorączkę lub objawy infekcji.

4. Problemy z płucami

Poważne powikłania płucne występują u około 0,7% pacjentów.

Lek Herceptin (trastuzumab) może wywoływać reakcje zapalne w tkance płucnej. Aktywacja układu odpornościowego może powodować zapalenie płuc i gromadzenie się płynu.

Zapalenie to może prowadzić do takich schorzeń jak:

• Śródmiąższowa choroba płuc
• Zapalenie płuc.

Objawy mogą obejmować:

• Duszności
• Suchy kaszel
• Gorączka
• Dyskomfort w klatce piersiowej.

Lekarze zapobiegają temu ryzyku poprzez:

• Uważne monitorowanie objawów oddechowych
• Przerwanie leczenia w przypadku wystąpienia zapalenia płuc
• Leczenie zapalenia lekami kortykosteroidowymi w razie potrzeby.

W przypadku wystąpienia objawów oddechowych ważne jest natychmiastowe zgłoszenie się do lekarza.

5. Zmęczenie

Zmęczenie występuje u około 45% pacjentów.

Na powstawanie zmęczenia wpływa kilka czynników:

• Aktywacja układu odpornościowego spowodowana terapią przeciwciałami
• Skutki samego nowotworu
• Ograniczona aktywność fizyczna podczas leczenia
• Skutki chemioterapii skojarzonej.

Zmęczenie można zmniejszyć poprzez:

• Utrzymywanie umiarkowanej aktywności fizycznej
• Regularny sen
• Zbilansowaną dietę
• Radzenie sobie ze stresem i lękiem.

W przypadku nasilenia się zmęczenia lekarze mogą również zbadać pacjentkę pod kątem niedokrwistości lub problemów z tarczycą.

6. Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Nudności i biegunka występują u około 20% pacjentek.

Chociaż trastuzumab (Herceptin) działa głównie na komórki nowotworowe, komórki jelitowe również zawierają niewielkie ilości receptorów wzrostu.

Zablokowanie tych receptorów może zakłócić normalne funkcjonowanie komórek jelitowych. Zakłócenie to może powodować nudności, biegunkę i dolegliwości brzuszne.

Aby zmniejszyć ten efekt uboczny, lekarze mogą zalecić:

• Leki przeciwmdłościowe, takie jak ondansetron
• Picie odpowiedniej ilości wody
• Lekkie posiłki, które są łatwe do strawienia.

Biegunka zwykle ustępuje po dostosowaniu leczenia.

7. Reakcje skórne

Wysypka skórna występuje u około 15% pacjentów.

Białka receptora naskórkowego czynnika wzrostu występują również w komórkach skóry.

Blokowanie tych receptorów może zakłócać prawidłowy wzrost i regenerację komórek skóry. Zakłócenie to może powodować suchość skóry, wysypkę lub swędzenie.

Objawy skórne można złagodzić poprzez:

• Stosowanie delikatnych środków nawilżających do skóry
• Unikanie silnie działających mydeł
• Ochrona skóry przed nadmierną ekspozycją na słońce.

W przypadku nasilenia się wysypki skórnej lekarze mogą przepisać miejscowe kremy z kortykosteroidami.

Kto nie powinien stosować leku Herceptin (trastuzumab)?

Niektórzy pacjenci powinni unikać stosowania trastuzumabu, ponieważ ryzyko przewyższa korzyści.

Pacjenci z ciężką chorobą serca

Osoby z ciężką niewydolnością serca lub poważnymi zaburzeniami czynności serca nie powinny stosować trastuzumabu (Herceptin). Lek ten może pogorszyć uszkodzenie serca.

Alternatywne leki mogą obejmować:

• Pertuzumab w połączeniu ze ścisłym monitorowaniem
• Lapatynib.

Leki te działają na ten sam szlak nowotworowy, ale mogą wywoływać różne skutki sercowo-naczyniowe.

Kobiety w ciąży

Herceptin (trastuzumab) może zaszkodzić rozwijającemu się płodowi. Lek ten może powodować niedobór płynu owodniowego i problemy z nerkami u płodu.

Lekarze zazwyczaj zalecają unikanie ciąży w trakcie leczenia oraz przez kilka miesięcy po jego zakończeniu.

Pacjenci z ciężką chorobą płuc

Pacjenci z poważną, istniejącą wcześniej chorobą płuc są narażeni na wysokie ryzyko ciężkiego zapalenia płuc.

W przypadku wysokiego ryzyka dla płuc lekarze mogą zdecydować się na zastosowanie alternatywnych leków.